Voetstappenpad

"Rond Hilversum loopt een 25 kilometer lange wandelroute door bos en hei. De geschiedenis van dit pad gaat terug tot 1938. Uit die tijd stamt ook de bijzondere markering: een betonnen paaltje met een voetafdruk. Het Voetstappenpad, zoals het altijd is genoemd, werd in 1997 hersteld. Toen vond ook de officiële opening plaats. Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was het daar indertijd niet van gekomen". Aldus de Stichting Gooisch Natuurreservaat op hun website. Waar ook lang niets van is gekomen, is een wandeling met Ed. Want onze laatste gezamenlijke wandeltocht dateert al weer van 23 april 2006. En om nu 59 jaar te wachten op de volgende, nou nee, dat duurt ons net een beetje te lang en daarom gaan we op zondag 20 mei 2007 op "Voetstappenpad". Aldus de schrijver dezes op zijn website.

Om te beginnen wat algemene zaken over het Voetstappenpad. Dat is een 25 kilometer lange rondwandeling om (en een beetje door) Hilversum. Volgens het boekje zijn er 19 opstappunten. Of zo je wilt, uitstappunten. Meestal is daar openbaar vervoer in de buurt zodat je desgewenst de wandeling in meerdere etappes kunt lopen. Met enige goede wil kun je zelf nog meer opstappunten bedenken. Mogelijkheden genoeg. Dit geldt ook voor horeca onderweg. Want ook die is voldoende aanwezig langs en in de nabijheid van de route. De westkant is wat horeca betreft wat minder bedeeld dan de drie andere kanten. Openbaar vervoer had ik al even genoemd. Bij de meeste opstappunten zijn bushaltes en NS-stations vind je in Hliversum en bij Hollandse Rading.

Dan het boekje. Dat is te bestellen bij het Goois Natuurreservaat of te koop bij de plaatselijke VVV's. Het boekje beschrijft niet de wandelroute maar geeft informatie over het ontstaan van de route en over de gebieden waar je door of langs komt. En het bevat een kaartje waarmee je bij twijfel de goede richting wel kunt vinden. De route zelf is goed gemarkeerd met betonnen stenen met een voetstap erop, of met rode stickers met een voetstap. De stickers vind je meestal op lantaarnpalen en dergelijke. Soms moet je iets verder kijken dan je neus lang is maar dat kan nooit kwaad. Wij zijn niet "verdwaald" en dat wil wel wat zeggen ...

Ons opstappunt ligt in de buurt van station Hollandsche Rading. Hoewel dat een treinstation is, reizen we vandaag per auto. Ik haal Ed om acht uur op en vanuit Maarssen is het dan zo'n twintig minuten rijden. We parkeren de auto onder de A27 en het is bijna half negen als we op weg gaan naar ons opstappunt aan de Vuursche Dreef.

De stramme kuiten worden direct aan het werk gezet want we beklimmen achtereenvolgens de Bosberg en de Hengstenberg. Het Voetstappenpad ontmoeten we in de buurt van de Zwaluwenbrug. Dit viaduct is rond 1976 aangelegd om de nieuwe A27 over te steken. Daarnaast ligt de spoorlijn Utrecht - Hilversum. Die is ruim honderd jaar eerder, in 1874, aangelegd en ligt diep ingegraven om een zo vlak mogelijk traject te krijgen. De kenmerkende betonnen bogen stammen uit 1941 toen er een gebrek was aan staal. We zijn benieuwd hoe lang die bogen nog mee gaan. Na het viaduct komen we door de Zwarte Berg. Ik schrijf hier bewust "door" want het gaat om een bosgebied en niet om een berg. Dit gebied dankt zijn naam mogelijk aan de zwarte humusaarde waaruit de bodem bestaat.

Ik kwam hier al eens eerder, toen van de andere kant en over het Utrechtpad.En net als tijdens die wandeling komen we langs de kop van het Tienhovenskanaal. Het is bijna niet voor te stellen dat men het idee had om een kanaal te graven dwars door de zand- en heidegebieden van het Gooi richting de Eem. Ambitieus maar gedoemd om te mislukken.

Dan dient het eerste heidegebied van vandaag zich aan, de Hoorneboegse Heide. Hier is het wat drukker met andere wandelaars, fietsers, trimmers, en hondenuitlaters. We steken de heide over richting Hilversum. Het zonnetje schijnt, de lucht is blauw, en als we bij een bankje onze eerste pauze genieten, kunnen de jassen uit. Na de koffie met koek gaan we verder. Het Voetstappenpad loopt hier langs de rand van Hilversum en na het oversteken van de Loosdrechtseweg gaan we via de Oscar Romerolaan een kantorenpark in. Aan deze Romerolaan vinden we een stukje werkhistorie want hier lag één van de voormalige districtskantoren van Waterleidingbedrijf Midden Nederland (WMN, later Hydron, thans Vitens). Waar ik ooit werkte en Ed (nog...) werkt. In het pand zitten nu verschillende bedrijfjes en tot ons plezier zien we dat er nog altijd een brievenbus staat met het opschrift W.M.N.

De Kerkelanden. Zo heet de woonwijk waar wij nu doorheen wandelen en die in de jaren zestig is aangelegd. Het oorspronkelijke Voetstappenpad liep hier nog door de natuur. Nu lopen we langs flats en winkels maar er is gelukkig genoeg groen en water om het niet vervelend te vinden om door dit stuk bewoonde wereld te wandelen. De wijk dankt zijn naam aan het feit dat in 1481 het land door de Gooise gemeenten aan de kerk van Naarden werd geschonken. Die konden de landopbrengsten na plunderingen door de "Stichtsen" uit Utrecht goed gebruiken.

We lopen nog een paar kilometers door de bebouwde wereld tot we bij de Vaartweg het Corversbos in gaan. Dit bos was rond 1700 nog hei. Daar werd later vooral productiebos aangepland. In 1934 werd het Corversbos nagelaten aan Natuurmonumenten en in de hongerwinter van 1945 werd het bos nagenoeg kaal gekapt. Na de oorlog is het door Natuurmonumenten opnieuw aangelegd. Nu met meer variatie zoals open akkergebieden waar oorspronkelijke planten en bomen weer welig groeien en bloeien. Wij dachten dat we op dit gedeelte van de route wat meer over de 's-Gravelandse Buitenplaatsen zouden komen maar we raken slechts de randjes. Wel fraaie randjes overigens. Wie meer van die buitenplaatsen wil zien, kan het Voetstappenpad uitbreiden met (delen van) een wandelroute van Natuurmonumenten. Die kan uiteraard ook als aparte wandeling (16 km) worden gelopen, zoals Ed en ik in juni 2000 tijdens één van onze eerste gezamenlijke wandelingen hebben gedaan.

Bijna ongemerkt gaat het Corversbos over in het Spanderswoud. Net als het Corversbos was het Spanderswoud oorspronkelijk een heidegebied. Vanaf 1775 werd die hei ontgonnen en daarvoor in de plaats kwamen productiebossen, akkers, en er werd zand gewonnen. Na 1848 werden wandelpaden en waterpartijen aangelegd en kreeg het woud zijn meer parkachtige karakter. De gemeente Hilversum werd in 1920 eigenaar en er ontstonden hevige discussies over de bestemming. Zo wilde de gemeente-architect W.M. Dudok er villa's bouwen en een heuse tramlijn laten aanleggen. Mede door felle tegenstand van Natuurmonumenten besloot Hilversum in 1927 dat het Spanderswoud recreatiebos moest blijven. Zowaar een wijs besluit. Sinds 1991 is het gebied onderdeel van het Goois Natuurreservaat en het wordt zo natuurlijk mogelijk beheerd. Gelukkig hebben ze hier en dan ook bankjes neergezet en om twaalf uur houden wij op één daarvan een thee- en eetpauze. Trouwens, volgens de Dikke Van Dale betekent bos "met geboomte begroeid terrein" en is woud een "zeer uitgestrekt bos". Als je er doorheen loopt, merk je weinig verschil. Het is in beiden prettig wandelen.

Dat laatste doen wij ook als we na een genoeglijk half uurtje weer op pad gaan. Langs het kantoor van het Goois Natuurreservaat (met fraai aangelegde waterpartijen) en de KPN televisietoren gaan we richting het viaduct bij Crailoo. De route loopt hier deels parallel aan het Trekvogelpad dus eerdaags zal ik hier weer langs wandelen. Via de Nieuwe Crailoseweg komen we op de Bussummerheide. Dit licht heuvelachtige gebied maakt deel uit van de Gooise stuwwal. In de 15e eeuw heeft men hier met de hand een aarden wal opgeworpen die als grens diende tussen de grondgebieden van Laren en Hilversum. Met een beetje goede wil is deze zogenaamde banscheiding in het landschap te ontdekken.

Duidelijker zichtbaar zijn de zeven rechte zandpaden die uitkomen bij het Sint Janskerkhof. Aangenomen wordt dat men in de vroege Middeleeuwen vanuit de omliggende dorpen de doden over deze "doodwegen" naar hun laatste rustplaats op het kerkhof bracht. Via onder andere één van deze doodwegen komen we "alive and kicking" op de Westerheide. Wester, omdat deze hei ten westen van Laren ligt. Voor hetzelfde geld, zo denk ik, heette het hier de Noorderheide omdat, juist ja, de hei ten noorden van Hilversum ligt. Misschien was Laren wel belangrijker toen men deze heidevelden hun naam gaf? Hoe het ook zij, de Westerheide heeft 14 grafheuvels en een urnenveld dat één van de grootste van Europa is.

Na het oversteken van de drukke Hilversumse Weg passeren we Pompstation Westerveld. Niet dat we daar veel van zien maar toch. In dit voormalige waterwingebied dat in 1991 aan het Goois Natuurreservaat is overgedragen, groeien bijna geen naaldbomen omdat deze met hun altijd groene blad teveel water aan de bodem onttrekken dan loofbomen. En da's niet zo handig in een waterwingebied.

Het volgende heidegebied dient zich aan: de Zuiderheide. Zo genoemd omdat,  ja, dat mag de lezer zelf raden. Ook hier zijn enkele grafheuvels te vinden en theehuis 't Bluk. Tenminste, als je goed op de route let. Wij doen dat niet helemaal en na enig overleg (en twee extra kilometers) besluiten we 't Bluk te laten voor wat het is en onze trek in appelgebak te bewaren tot een volgende gelegenheid. Daarvoor moeten we eerst het stuifzand van het Laarder Wasmeer trotseren. Helaas zien we hier veel hekwerk. Het Goois Natuurreservaat, beheerder van dit gebied sinds 1932,  heeft het kwetsbare terrein in 1958 afgesloten. 

Door die bescherming en door het afwissellende landschap is het een prima rustgebied voor onder andere (water-) vogels. Ik zie hier in ieder geval een Bonte Vliegenvanger. Ondertussen horen we wat anders. Het toenemende geraas van de A27. Ook die lag hier nog niet toen men het oorspronkelijke Voetstappenpad aanlegde. Ja, het kan verkeren. En verkeer is er zeker. Maar gelukkig is er ook aan de dieren gedacht want onder het viaduct heeft Rijkswaterstaat een diervriendelijke doorgang gemaakt. Het is één van de weinige plaatsen waar dieren de A27 kunnen passeren. Onderzoek toont aan dat vooral muizen en mierenleeuwen (!) hier dankbaar gebruik van maken. Wij gebruiken het naastgelegen fietspad en we komen uit bij eetcafé, kiosk, bosrestaurant Sailor. De juiste benaming weet ik niet en internet geeft dit keer geen eenduidig antwoord.

Helaas is het buitenterras vol maar ook binnen smaken cola en appelgebak ons goed. Het is ongemerkt al bij drieën dus al te lang blijven we niet hangen tussen de in de rook en aan het bier zittende stamgasten. Eén ervan heeft een stevige bierbuik met daaroverheen een T-shirt van de vierdaagse van Nijmegen van 2005. Als we "het pand verlaten", kan ik mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en vraag hem enigszins ongelovig of hij in 2005 inderdaad de vierdaagse heeft gelopen. Zonder blikken of blozen vertelt hij dat hij die al zes keer heeft uitgelopen. En ik geloof hem nog ook.

Goed, wij hoeven dan wel geen 4-daagse te lopen maar er moeten nog wel wat kilometers worden gewandeld. Die wandelen we onder andere langs de Dr. Albert Schweitzerweg waar zogenaamde leeuwenpalen staan. Oorspronkelijk waren die van hout, nu van steen/beton. Vroeger al, en dan hebben we het over 1356, vormden deze palen de grens tussen Gooi en Sticht. Op de ene kant van zo'n paal staat het wapen van de bisschop van Utrecht en op de andere kant de leeuw (vandaar de naam leeuwenpaal) van Holland. Na het passeren van een golfbaan komen we in het Cronebos. Vroeger liep hier een tolweg en het tolhuis staat er nog altijd, als om ons daaraan te herinneren. Het Tolbos, zoals het oorspronkelijk heette, werd in 1962 aan Natuurmonumenten geschonken op voorwaarde dat het bos naar de echtgenoot van de gulle geefster zou worden vernoemd, de heer Crone.

Niet van Natuurmonumenten maar van onze gastheer voor vandaag, het Goois Natuurreservaat, is het Hilversums Wasmeer. Ook hier lopen we tegen een hek aan. Dat werd in 1959 geplaatst om de toenemende recreatie terug te dringen. Zo is dit oorspronkelijke heideven een waardevol water gebleven al moet er hier en daar wel een handje worden toegestoken om verlanding en dichtgroeien te voorkomen. We zien veenpluis en een observatiehut die we met een bezoekje vereren. En dan wordt het toch nog stil. Als we na ruim twintig kilometer vol woorden om half vijf over het Hilversumse Wasmeer uitkijken,  zijn we alle twee in onze eigen gedachten verzonken. Terwijl we van een Mars genieten, proberen we de hier voorkomende geoorde fuut, dodaars, of bergeend te ontdekken maar de "buit" beperkt zich tot enkele gewone eenden. En het begint lichtjes te regenen. Ik weet niet of mijn medewandelaar het ook zo heeft ervaren, maar voor mij kwam deze zachte regen als een welkome afkoeling.

Zwijgzaam gaan we verder en we passeren een uit 1940 stammende blokhut die nu als opslag dient voor voer voor de hier werkende Schotse Hooglanders, en een Geneverpaadje dat al in de Middeleeuwen door smokkelaars werd gebruikt om de Utrechtse belasting op sterke drank te ontduiken. Dit alles in het Erfgooiersbos dat oorspronkelijk een uitgestrekt oerbos was dat rond 1600 door ongeremde houtkap grotendeels verdween.

Het Dassenbos is het laatste bos waar ons Voetstappenpad door komt. Er zitten echt dassen in dit bos maar wij zien ze niet. Wel zien we enkele mierenhopen. In dit bos bevinden zich namelijk meerdere nesthopen van de rode bosmier. In tegenstelling tot aan het begin van onze wandeling "dalen" we nu af. Wel zo lekker voor de toch wat vermoeide benen en voeten. O ja, voor ik het vergeet, ik loop deze 27 kilometers voor het eerst op mijn nieuwe wandelschoenen. En zonder problemen, lees zonder blaren. Dan komen we weer op het punt waar we bijna negen uur eerder begonnen aan het Voetstappenpad. Nog een stukje naar het opstappunt en tegen half zes zijn we terug bij de auto. Na het Hilversums Wasmeer is het niet meer droog geworden maar erg nat zijn we niet geworden.

Het Voetstappenpad is een leuke en gevarieerde wandeling. Honden kunnen overal mee maar moeten hier en daar aan de lijn. Horeca en openbaar vervoer is nooit ver weg en er zijn raakvlakken met diverse andere wandelroutes zoals het Utrecht- en Trekvogelpad. Als ik Ed thuis afzet, spreken we af dat we niet weer "59 jaar" wachten voor een volgende wandeltocht.