Trekvogelpad 30-31

Het zal eind september, begin oktober zijn geweest toen Ed en ik de afspraak maakten om samen te gaan wandelen.
Ed had iets gelezen over een wandeling rond Amerongen en daar had ik geen bezwaar tegen. We planden zondag 10 november 2002 om in de omgeving aldaar ons wandelgeluk te gaan beproeven.

In de tussenliggende tijd ging ik op zoek naar informatie over dit gebied en ik kwam verschillende wandelingen tegen die door de bossen en polders rond Amerongen lopen. Ja, je leest het goed, polders. Amerongen ligt ingeklemd tussen de Utrechtse Heuvelrug en de uiterwaarden van de Nederrijn. Deze uiterwaarden, beter bekend als de Amerongse Bovenpolders, zijn in ontwikkeling tot "nieuwe natuur". Over dit gebied, en over nog acht anderen, heeft de ANWB in de ledenwijzer "Wandelen in de natuur" een wandeling van 12 kilometer beschreven. En dit is de wandeling die Ed op het oog had.

Naast de Bovenpolders hoort natuurlijk ook de Amerongse Berg tot de omgeving van Amerongen en laat daar nou een artikel over staan in het blad Grasduinen van juni 2002 met daarbij een 15 kilometer lange wandeling. Deze route voert door hetzelfde gebied als de wandeling van de ANWB maar heeft een extra uitstapje langs kasteel Zuylestein.

Alsof het niet genoeg was, ontdekte ik dat ook de etappes 30 en 31 van het Trekvogelpad door genoemde gebieden gaan. Dat was voor mij een goede reden om deze wandeling hier bij het Trekvogelpad op te nemen.

Grasduinen beschrijft het gebied treffend als "de drie B's van Amerongen". De B's van Berg, Bos, en Bovenpolder. En dat zijn de landschappen waar de wandeling door en over heen gaat.

De eerste B is van de Amerongse Berg, met 69 meter boven NAP het hoogste punt van de Utrechtse Heuvelrug. Een bijna echte berg die samen met de Utrechtse Heuvelrug zo'n honderdvijftigduizend jaar geleden door een enorme ijsmassa omhoog is gestuwd.

De tweede B is van de gevarieerde bossen waarmee de berg is begroeid. Sommige bomen, waaronder enkele grove dennen, zijn meer dan 200 jaar oud! Dat maakt mij benieuwd naar wat zulke bomen wel niet allemaal hebben meegemaakt. Trouwens, ook dit bos is ooit als "nieuwe natuur" begonnen! Hier in dit bos vind je ook de heersende trend om omgewaaide bomen lekker te laten liggen rotten waardoor weer andere levensvormen zoals insecten en zwammen mogelijk worden.

Zijn de berg met bos van respectabele leeftijd, voor de derde B komen we bij de "jeugdige" nieuwe natuur van de Bovenpolders. De Bovenpolders met een oppervlakte van ca. 500 hectare vinden we ten zuidoosten en -westen van Amerongen. Deze uitgestrekte graslanden zijn uiterwaarden die aan de ene kant begrenst worden door de rivier de Nederrijn en aan de andere kant door de Utrechtse Heuvelrug. De polders waren ooit een afwisselend terrein met stroomdalgraslanden, kwelmoerassen, en ooibossen waar ook nog een oude zijarm van de Nederrijn doorheen stroomde, de Hank genaamd. Ooit zei ik al, want vooral door intensieve afwatering en waterwinning op de Utrechtse Heuvelrug was van dit natuurgebied weinig over. Thans wordt door o.a. afgraving en een andere manier van inrichten (als hooilanden) geprobeerd wat van deze vroegere natuurwaarden terug te winnen gelijk eerder is gebeurd bij de u misschien bekende Blauwe Kamer nabij Rhenen. Volgens de deskundigen gaat dit herstel van de Bovenpolders nu al gepaard met onverwachte resultaten zoals de aanwezigheid van b.v. de kwartelkoning en verschillende zeldzame bloemen.

Persoonlijk heb ik altijd wat moeite met de term nieuwe natuur, zeker als dat ook nog eens door mensenhanden is aangelegd. Want zeg nou zelf, natuur die is aangelegd? En doen mensenhanden de natuur niet eerder kwaad dan goed?
Maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik in dit gebied wel waardering voor de nieuwe natuur kan opbrengen. En als je ziet waar de oude nieuwe natuur van het Amerongse bos toe heeft geleid, dan zul je mij daar dit keer niet over horen klagen.

Alledrie de B's worden beheerd door Staatsbosbeheer en het Utrechts Landschap.

Na een klein uurtje rijden vanuit Maarssenbroek parkeert Ed zijn auto in het centrum van Amerongen. Onder het genot van een kop koffie bekijken we de routes, Ed heeft de ANWB variant en ik heb de beschrijving uit Grasduinen, en we besluiten om beide routebeschrijvingen gecombineerd te volgen met hier en daar een stuk Trekvogelpad.

We lopen richting het Kasteel en op onze weg daarheen komen we langs de fraaie St. Andrieskerk. Deze kerk is in de eerste helft van de 15de eeuw gebouwd uit een 13de-eeuwse Romaanse kerk. Het is klokslag negen uur.

Spoedig vinden we de wit-rode markering van het Trekvogelpad en dat volgen wij voorlopig. We passeren het kasteel aan onze rechterhand en we slaan linksaf richting Elst. Hier lopen we op de grens van Heuvelrug en Bovenpolder met een mooi uitzicht op Kasteel Amerongen.

Ed meldt dat hij een week geleden ergens heeft gelezen dat er een aantal grote zilverreigers in de Bovenpolders zijn gezien. En inderdaad zien wij even later drie van deze prachtig witte reigers. Een goed begin van de wandeling!

Hier wat info zoals 30-10-2002 door het Utrechts Landschap is geschreven:

In het kwelmoeras van de Amerongse Bovenpolder zijn afgelopen week liefst zeven grote zilverreigers gesignaleerd. De grote zilverreiger komt in ons land zelden voor. Deze vogel wordt ongeveer 89 centimeter groot en is wit met zwarte poten en een zwarte tot gele snavel. De grote zilverreiger broedt doorgaans in midden Rusland en Hongarije en zwerft in de winter uit naar Griekenland en Noord-Afrika. Opmerkelijk is dat de groep van zeven zwervers dit jaar tijdelijk is neergestreken in de Amerongse Bovenpolder. Dat de zilverreigers daarbij de moeraskant opzochten is minder vreemd, want ze houden van moerasgebieden, rietvelden en rivieren. Ze leven in kolonies. De kleine zilverreiger, een trekvogel van circa 55 centimeter, komt hier en in België iets meer voor. De grote zilverreiger broedt al sinds enkele jaren in de Oostvaardersplassen, in 2000 waren er 10 broedparen.

Zover de zilverreiger. We verlaten de polder bij de molen van Elst, steken de N225 over, en we komen in het Amerongse Bos. Het Trekvogelpad gaat vanaf hier zijn eigen weg, door het bos richting Rhenen. Wij volgen nu onze routekaartjes en om half elf zijn we bij de parkeerplaats van het bezoekerscentrum De Bergschuur. Dit is een informatiecentrum van het Utrechts Landschap en het is gesloten. Ook nog gesloten is het bosrestaurant Het Berghuis zodat Ed en ik buiten op een bankje een boterham nuttigen.

De route gaat nu omhoog naar het hoogste punt van de Amerongse Berg. We passeren een replica van een grafheuvel. Hier loopt een gang door zodat je de binnenkant kan zien, maar dat valt ons een beetje tegen. In dit gebeid zijn trouwens meer grafheuvels te vinden. Er is zelfs een archeologische wandeling die daar langs gaat.

We klimmen en dalen door het oude en mooie bos. Hier en daar staan nog paddestoelen. Vogels en andere beesten zien we bijna niet, op de gebruikelijke mezen na.

Halverwege de route door het bos krijgen we een mooi maar helaas wat wazig uitzicht op Amerongen en de Nederrijn. De ANWB schrijft dat bij helder weer zelfs de stuw bij Wijk bij Duurstede is te zien. Vandaag dus niet hoewel het weer ons niet tegenzit. Het is een graad of vijf a zes, weinig wind, en zoals gezegd een wazig zonnetje. In de verte zijn wel dreigende wolken maar volgens de voorspellingen houden we het voorlopig droog.

Via een pad langs één der gerestaureerde tabaksschuren komen we terug in de bebouwde kom van Amerongen. We verbazen ons er trouwens over dat de dakpannen van deze schuren tijdens de storm van enige weken geleden zijn blijven liggen. Soms zie je dwars door het dak heen aan de andere kant de blauwe buitenlucht. Even lopen we door Amerongen een stukje route waar we vanmorgen ook al hebben gewandeld en we komen de markering van het Trekvogelpad weer tegen. Op het punt waar we Amerongen bijna uitlopen, links gaat hier de weg richting het veerpontje naar Eck en Wiel / Maurik, kunnen we kiezen of we een extraatje lopen van zo'n drie kilometer (route Grasduinen) of dat we de polder induiken (ANWB).

Het weer is goed evenals onze zin en zo kiezen we voor de extra kilometers en daar krijgen we geen spijt van. We passeren Huis Zuylestein. Het nieuwe Zuylestein is gebouwd in 1982 waarbij de bouwstijl is afgeleid van het oude kasteel. De oorspronkelijke ridderhofstad komt uit de 14de eeuw en bestond uit een enkele woontoren die in de 17de eeuw werd uitgebreid. Van de voormalige ridderhofstad Zuylestein zijn het poortgebouw, de oranjerie, het tuinmanshuis en de muur bewaard gebleven. Verder worden het parkbos en de tuin als een zeer belangrijke renaissancetuin gezien. Het eigenlijke kasteel werd door de geallieerden in maart 1945 gebombardeerd en daarna afgebroken.

Wij lopen door een deel van het hierboven genoemde parkbos dat na het Amerongse bos ietwat vreemd aandoet. Toch zorgt het er mede voor dat deze wandeling gevarieerd kan worden genoemd. Na wat klimwerk over omgewaaide bomen arriveren we rond twaalf uur aan de voet van de Lekdijk.

Tijd voor een kopje thee, gezet door Ed. Hier zien we diverse passerende "trekvogels". In het Amerongse bos kwamen we wat andere wandelaars tegen en ook verschillende mountainbikers. Deze hielden zich, op enkele vervelende uitzonderingen na, keurig aan de hun toebedeelde routes en dan heeft niemand last van elkaar. Zo kan het gelukkig ook.

Na de thee volgen we een klein stukje Lekdijk en dan gaan we de Bovenpolder in. Dit gedeelte van de wandeling is gesloten tussen 1 april en 1 oktober om broedende vogels de nodige rust te geven. En uiteraard gesloten bij hoog water. Nu zijn er weinig vogels te ontdekken en eigenlijk vinden we dit deel het minste stuk van de wandeling. Als we onze fantasie aan het werk zetten, kunnen we ons wel een voorstelling maken hoe het er hier in voorjaar en zomer uit zal zien, ongetwijfeld b(l)oeiender en aantrekkelijker dan nu.

Iemand die ook zijn fantasie heeft gebruikt, is Peter Aldus. Wie dat is? Wel, als we over een bruggetje lopen dat ons over De Hank voert, zien we op een leuning een plaatje dat vermeldt dat deze Peter "Brug en Bouwer" is. Je moet het maar bedenken.

De wind laat zich hier meer voelen dan in de beschutting van de bossen.

Spoedig krijgen we Kasteel Amerongen weer in het zicht. Dit kasteel wordt thans gerestaureerd maar door financiële problemen ligt dit voorlopig stil en is het kasteel voor bezoekers gesloten. Van buiten af ziet het er indrukwekkend uit. Het oorspronkelijke kasteel is van 1286. Dit kasteel werd in 1673 door de Franse overheersers in brand gestoken en in 1674-1680 weer opgebouwd.

Ja, en dan zijn we na vijf uur of wel twintig boeiende en afwisselende kilometers wandelen weer terug waar we begonnen, bij de kerk in Amerongen. We kijken terug op een lekkere en afwisselende tocht. Uiterwaarden met zicht op de rivier, bos met heuvels en dalen en aangelegde voormalige kasteeltuinen, twee kastelen, en een leuk plaatsje. En goed weer, want als we even later in de auto op weg naar huis zijn, begint het te regenen.