Potterskade

Een afwisselende rondtocht vanuit het oude dorpshart van Harmelen over de begroeide en deels bebouwde oeverwallen van de Oude Rijn en door het open veenweidegebied in het Land van Woerden. Onderweg ervaart u veel licht, lucht en ruimte: met halfverharde jaagpaden, graskaden, oude én nieuwe natuur. De route is vernoemd naar de Potterskade, een oude houtkade bij de nieuwbouwwijk Snel en Polanen, ten oosten van de stad Woerden.

Zo beschrijft de ANWB deze Groene Hart wandelroute. Op zondag 17 juni 2007 loop ik samen met de hond deze 9 kilometer lange rondwandeling uit de "Groene Hart" gids. En laat ik maar direct met de deur in huis vallen. Diegene die de subtitel "Licht, lucht en ruimte" heeft bedacht, moet een zeer ruimdenkend persoon zijn. Ik heb dat namelijk anders ervaren. De ruimte wordt van diverse kanten bedreigd en de lucht is de halve wandeling vol met het storende geluid van de A12. Door het sombere grijze weer met af en toe wat miezerige regen is het vandaag met het licht ook niet alles. Zo, nu dat gezegd is, kunnen we gaan wandelen.

Vanuit Maarssen rijden we in een kwartiertje naar Harmelen. Ik parkeer de auto ter hoogte van de NH-kerk langs de Dorpsstraat. In de buurt van die kerk kun je buiten diens "openingstijden" ook genoeg parkeerplaats vinden. Het is bijna negen uur als ik op zoek ga naar het beginpunt van de route. Dat zoek ik in de buurt van de kerk, maar helaas, ik kan het bij dit soort wandelingen gebruikelijke informatiebord niet vinden. Wel vind ik met enige moeite het eerste groenwitte routebordje en wel op een lantaarnpaal bij Modehuis Vallen. Dan maar zonder informatiepaneel, ik heb tenslotte de wandelgids bij me.

Vanuit de Kalverstraat, ja ja Amsterdam, ook hier in Harmelen hebben ze er één, lopen we terug naar de Dorpsstraat. Die gaan we links in en we komen bij een bruggetje. Als je vanaf dit bruggetje naar rechts kijkt dan zie je het punt waar de riviertjes Leidsche Rijn en Bijleveld bij elkaar komen om verder als Oude Rijn richting Woerden te stromen. Wij volgen de Dorpsstraat en net als ik dat wat minder begin te vinden, slaat de route links en even later vlak voor een ophaalbruggetje rechts. Kijk, dat wordt al beter. We lopen nu over het jaagpad langs de Oude Rijn. Het is als passant altijd leuk om via zo’n jaagpad als het ware bij de aanwonenden door de achtertuin te wandelen. Enige nieuwsgierigheid is mij daarbij niet vreemd. Maar ik denk dat als ik zo zou wonen, ik daar anders over zou denken.

Op het punt waar het jaagpad vlak voor een brug lijkt op te houden, wijst een routebordje rechtdoor. Althans, die indruk wekt het. Het routeboekje geeft geen uitsluitsel maar je moet inderdaad het jaagpad blijven volgen totdat het tegenover de Breudijk in de Leidsestraatweg opgaat. Vanaf hier wordt het fietspad gevolgd waarbij de route ter hoogte van het Wok-restaurant (let op: dit is dus geen café-restaurant meer) "omhoog" gaat richting het spoor. Linksaf langs het spoor (let op: op de plattegrond in het boekje staat dit iets anders) wordt de weg overgestoken en na een bochtje naar links gaat de Potterskaderoute "beneden" rechtsaf richting Woerden.

Alternatief. Als 9 kilometer niet genoeg is dan kun je op dit punt besluiten om in plaats van rechts linksaf te gaan om vervolgens onder het spoor door de Oude Rijn verder te volgen. Dit kan via het goed begaanbare jaagpad. Waar dit jaagpad bij een brug de drukke provinciale N198 kruist, verlaat je het jaagpad om links het fietspad langs de Steinhagenseweg te nemen. Er volgt even een minder stukje totdat je na het spoorviaduct linksaf de Veldwijk op gaat. Je loopt nu op de aanlooproute van of naar station Woerden. Een paar honderd meter verder wijst een bordje naar rechts, de Potterskade op.

Honden kunnen de hele route, en ook op dit alternatief, mee.
Deejay en ik maken bovengenoemd uitstapje niet. Wij volgen bij de Putkop, want zo heet het in de buurt van het Wok-restaurant, de oorspronkelijke route waarbij we nu evenwijdig aan de spoorlijn in de richting van Woerden lopen. Op wat treinen en een hardlopende moeder met fietsend begeleidertje na horen en zien we onder andere kieviten, scholeksters, tureluurs, grutto’s, "rietzangers", en tot plezier van Deejay wat schapen. In de verte doemen de contouren van Woerden op. Maar zover komen we niet want wij gaan links de Potterskade op. Deze graskade ontleent de "potters" volgens de overlevering aan de bedelmonniken die hier in vroeger tijden boerden. Links van de Potterskade ligt een strook blokvormige kavels. Dit zijn zogenaamde restontginningen van de oostelijk gelegen Reijerscop.

Rechts ligt de natuurstrook Cattenbroek. Dit is een in 2004 aangelegde moeras- en rietstrook langs de rand van een diepe zandwinningplas. Nieuwe natuur dus. En dat vraagt om het juiste schoeisel. Want tot aan de Potterskade kun je op "gewone" schoenen prima uit de voeten. Maar vanaf dit punt zijn waterdichte en stevige schoenen wel zo prettig. Zeker als het geregend heeft, en op het smalle modderige paadje dat ons aan het eind van de graskade wacht. We komen hier een hardloper tegen, een wandelaarster met twee honden, en een dwaas op een fiets. Want wat bezielt iemand om hier te gaan fietsen? Ik kan me voorstellen dat het op een mountainbike leuk is om lekker door de modder te crossen maar alstublieft zeg, doe dat niet op dit soort kwetsbare paadjes. Het is al mooi dat we er mogen wandelen.

Goed, Potterskade wordt Haanwijksekade en die wordt Hollandsekade. Deze Hollandsekade, niet te verwarren met die in de buurt van Kockengen, was ooit een waterkering tussen de Grootwaterschappen Woerden en Bijleveld-Meerndijk. Nu is het een prettige graskade om over te wandelen. Als ik in de buurt van de A12 kom, bedenk ik me dat je als automobilist geen idee hebt wat er relatief dicht bij de weg te zien is. En hoe dicht sommige huizen en boerderijtjes bij zo’n drukke weg staan. Gelukkig keert de route al snel de A12 de rug weer toe en gaan we over een volgende graskade richting Harmelen.

Er valt wat regen terwijl de zon schijnt. Helaas levert dit geen regenboog op. Wel mooie vergezichten over het polderlandschap. En dan verschijnt ineens de bebouwing van Harmelen. Eerst drie uit 1862 stammende daggeldershuisjes. Deze huisjes worden door stichting De Kievit beheerd als milieu-educatiefcentrum. Daarna passeren we aan de rechterkant een aardig nieuwbouwwijkje. Nog een klein stukje Hollandsekade en dan zijn we weer bij de Haanwijkersluis. Die passeerden we op de heenweg ook maar dan van de andere kant. Ik neem er even een kijkje. Al in 1413 werd hier een dam opgeworpen om overtollig water uit de polders Bijlevelt en Reijerscop tegen te houden. In 1656 werd er een schutsluis in gemaakt zodat het scheepvaartverkeer ongehinderd kon passeren.

Langs de Oude Rijn lopen we terug richting het centrum. Links liggen fraaie houtskelet huizen die geen tuin hebben maar meerdere zwevende terassen. Enkele daarvan boven het water. Mooi. Via de Uitweg, een toepasselijke straatnaam zo aan het einde van de tocht, gaan we naar de Kalverstraat. En dan zie ik toch het eerder gemiste informatiebord. Dit staat aan het einde van de Uitweg. Een beetje als mosterd na de maaltijd. Maar goed, beter laat dan nooit. Het is inmiddels kwart voor elf en bij de kerk is het aanzienlijk drukker. Resumerend kan ik zeggen dat het een leuk ommetje was. Niet meer en niet minder.

Tot slot nog wat historische informatie. Harmelen is geen zelfstandige gemeente (meer) maar valt onder Woerden. Harmelen wordt al in 1202 als Hermale genoemd, Het is van oorsprong een rivierdorpje dat groeide rond de kerk. Het bijbehorende land lag aan de overkant van het riviertje de Bijleveld. Dit is een restgeul van de Oude Rijn die in de Romeinse tijd een hoofdtak was van de grote Rijn. Toen in 1122 bij Wijk bij Duurstede een dam in de Rijn werd gelegd, stroomde het meeste water (met de bijbehorende scheepvaart) via de Lek naar de Noordzee. Het andere riviertje, de Leidsche Rijn dat in een rechte lijn vanuit De Meern komt, is een middeleeuwse doorsteek van de Oude Rijn. De naam Leidsche Rijn vinden terug als naam van de grootschalige Vinex-wijk ten westen van de stad Utrecht, en Oude Rijn kennen we van de files bij het gelijknamige verkeersplein.