Waterliniepad, etappe XIV, Leerdam => Gorinchem

Het boekje van het Waterliniepad beschrijft de etappe als volgt:

Het laatste traject van de route opent een nieuw aantrekkelijk wandelgebied aan de voet van de Zuider Lingedijk - moerassig natuurgebied onder de hoede van Staatsbosbeheer. Er volgt een strakke doorsteek door de ruilverkavelde komgronden naar Fort Vuren, waar zich een heerlijk uitzicht ontvouwt over de Merwede, met zicht op Slot Loevestein en vestingstad Woudrichem. Onze tocht besluit op de wallen van Gorinchem - Hollandser kan het bijna niet.

We schrijven woensdag 24 april 2002. Vandaag staat etappe XIV van het Waterliniepad op het programma. Deze etappe loopt van Asperen naar (Fort) Vuren of verder door naar Gorinchem. Wij gaan voor Gorinchem, vanwege de "historie" en vanwege het station vanwaar wij terug reizen naar resp. Leiden en Maarssen. Op de heenreis treffen Bob, waarmee ik vandaag na (te) lange tijd weer eens samen wandel, en ik elkaar in Utrecht om vandaar samen via Geldermalsen naar Leerdam te reizen. In Leerdam begint onze wandeling met een ca. 3 kilometer lange aanloop naar Asperen alwaar wij etappe XIV oppikken om vervolgens zo'n 17 kilometer verderop in Gorinchem te eindigen.

Met enige vertraging gaan Bob en ik om elf uur van start vanuit Leerdam. Dit is een half uur later dan we hebben gepland en de oorzaak ligt bij de NS die ons 25 minuten lang in Geldermalsen laat staan. De trein daar is trouwens goed gevuld met mensen die de NS route van Leerdam naar Beesd, langs de bloeiende fruitbomen en de Linge, gaan lopen. En wat zijn mensen toch een kuddedieren. Als iemand in de trein roept "we gaan eten", gaan vervolgens bijna overal de tassen of rugzakken open en wordt er massaal koek, snoep en brood gegeten. Wij dus niet.

Door het centrum van Leerdam gaan we via de brug over de Linge richting Asperen en we volgen hierbij een stuk van de Lingeroute die ons langs de Linge en rond een wiel voert. Het volgende stukje tekst is van Bob (en daarvoor mijn dank):

"In de verte valt tussen het prille loof van de bomen tegen de horizon opeens het typische, pyramidevormige silhouet op van een metasequoia. Een naaldboom die ooit uitgestorven was gewaand, tot zaden uit China die in Leiden werden bewaard toch kiemkrachtig bleken. De soort gedijt goed in ons klimaat".

In Asperen gaat de Lingeroute een andere kant op. Wij volgen in Asperen vanaf de fraaie NH-kerk de Stadswal naar het zuiden en om half twaalf bereiken we het punt waar etappe XIV daadwerkelijk begint. Het eerste stuk van de route geeft ons enkele problemen met het vinden van de juiste paden. Waar in het boekje de tekst "gaat onze route rechtsaf via een overstapje het weiland aan de voet van de dijk in en vervolgens rechtdoor schuin links over een pad door een rietkraag." staat, willen wij te snel "schuin links". In dit zeer vochtige gedeelte komen we dus niet ver. We keren op onze schreden terug naar "het weiland aan de voet van de dijk" om het even verderop een tweede keer te proberen. En weer zijn we te vroeg. Je moet eerst enige honderden meters "het weiland aan de voet van de dijk" volgen, inclusief een tweede overstapje, om dan pas "schuin links over een pad door een rietkraag" te gaan. Dit gaat via een overstapje waar een paaltje bij staat dat voorzien is van een wit-rode markering.

Het gebied waar we vervolgens doorheen lopen, is heel mooi maar ook heel nat. De routebeschrijving uit het boekje meldt hier niets over, in tegenstelling tot de tekst bij de (zelfde) route uit het AD Magazine, nummer 23, waar men voor dit gedeelte laarzen of ander waterdicht schoeisel aanraadt. En daar is iets voor te zeggen. Naast al het nat, of juist door al het nat, is dit deel ook best moeilijk begaanbaar. Na dit "spannende" gedeelte komen we bij enkele nieuw aangelegde waterplassen waarachter een schilderachtige naaldbomentuin blijkt te liggen, een zogenaamd pinetum. Ook daarin zien we een aantal metasequoias (met wederom dank aan Bob).

Een (wat saaier) alternatief voor dit natte en zware deel kan zijn om de Nieuwe Zuider Lingedijk, of zoveel mogelijk de voet daarvan te volgen tot aan de "drukke provinciale weg" om daar de route weer op te pakken door rechtsaf de Tiendweg in te slaan. Let ook even op dat waar de beschrijving het op blz. 60 heeft over "een (duidelijk zichtbare) graskade rechts parallel aan een sloot." dit weliswaar een zichtbaar pad betreft maar het wordt pas graskade nadat je eerst een soort dijkje op bent gegaan.

Dit zijn twee punten die ons enig zoekwerk en tijdsverlies hebben gekost en waar je dus goed moet opletten. Voor de rest is de routebeschrijving in combinatie met de kaart prima te volgen. Wel begint de kaart tijdens dit tweede gebruik al de nodige gaten te vertonen. Dat is snel en jammer. Het is daarnaast handig om van de routebeschrijving uit het boekje kopietjes te maken en die mee te nemen tijdens het wandelen want ook het boekje begint al tekenen van slijtage te vertonen.

Al met al is het kwart voor één als we de Tiendweg inlopen. Weer een mooi en rustig stuk route en bijna overal waar we lopen, hangt de geur van het bloeiende fluitenkruid. Ik vind dit een mooi jaargetijde omdat naast de vele bloeiende planten ook struiken en bomen al volop groen beginnen te worden maar toch ook nog een zekere mate van "doorlaatbaarheid" tonen die je over een paar weken niet meer hebt.

Tijdens onze wandeling zien we o.a. een ree, diverse roofvogels waaronder een (bruine ?) kiekendief, een koekoek, en een purperreiger. We horen verder kwakende kikkers, lachende spechten, en blaffende honden (en die zullen dan wel niet bijten). Om 13:30 uur bereiken we De Uitspanning aan de Spijkse Kweldijk en het is tijd voor een korte pauze. Lekker, nog warm appelgebak met slagroom, verse melk, vriendelijke bediening, en een heerlijk terras in de schaduw van bloeiende fruitbomen. Wat wil een mens nog meer? Er wordt in deze omgeving veel gefietst. Wandelaars komen we bijna niet tegen.

Na een heerlijke pauze zetten we om kwart over twee onze vermoeide benen weer in beweging. Via een leuke slinger door o.a. het Lingebos gaan we richting de A15. Hier wordt het even spannend of we het viaduct dat ons over de A15 richting Vuren moet brengen, kunnen gebruiken omdat er hier volop wordt gewerkt aan de Betuwelijn. We hebben geluk. Het viaduct is voor fietsers en dus ook voor voetgangers te gebruiken. Pas wel op voor de aanwezige shovels en vrachtwagens.

Even later lopen we Vuren in en door richting de Waaldijk. Ik moet zeggen dat het uitzicht dat je krijgt als je hier de Waaldijk opklimt mij even tegenvalt. Ver weg schittert iets van de Waal maar het zicht wordt hier vooral bepaald door de restanten van een oude vervallen steenfabriek. Gelukkig verbetert het uitzicht snel en wij vervolgen de route links om het wiel even voorbij Vuren. Al snel wordt Slot Loevestein zichtbaar aan de overkant van de Waal die inmiddels Boven Merwede is gaan heten.

Genietend van het uitzicht en van het "ploffende" geluid van passerende schepen lopen we richting Fort Vuren. Dat ziet er veelbelovend uit maar het fort is pas vanaf half mei dagelijks geopend, nu alleen op zater- en zondagen. Na het passeren van de Meer- en de Minderkoet, wie het verschil weet mag het mij mailen, pauzeren we om kwart voor vier op een bankje hoog op de dijk. Dank aan de bewoner die dat daar heeft neergezet. Hier hebben we zicht op Slot Loevestein en ook op de molen en de kerk van Woudrichem.

Op mijn vraag over het verschil tussen de Meer- en Minderkoet ontving ik de volgende reactie. Lees en oordeel zelf.
"Het verschil tussen de Meer- en de minderkoet: De Meerkoet is het huis van een rijke Gorinchemse zakenman. Wellicht leeft hij min of meer in onmin met zijn overburen, die daarom hun huis Minderkoet hebben genoemd. Het huis op de andere hoek heet n.l. "Mens erger je niet" ... en de zakenman heet Mens ...".

Een kwartiertje later stappen we op. We blijven tot vlak bij Gorinchem bovenop de dijk wandelen. Enerzijds vanwege het mooiere uitzicht, anderzijds omdat dit de vlotste route is. Er is niet veel verkeer en wat er passeert, houdt (vandaag) meestal netjes rekening met de wandelaar. Sommige stukken van het wegdek zijn voorzien van klinkers en andere stukken van asfalt. Bob weet te vertellen dat waar de klinkers liggen de dijk in tijden van zeer hoog water snel kan worden doorgestoken zodat water uit de rivier naar de achter de dijk gelegen buffers kan lopen. Je zal daar je huis maar hebben staan. Tevens is de dijk op de scheiding van asfalt en klinkers voorzien van betonnen elementen om te voorkomen dat de dijk door het water verder wegspoelt dan de bedoeling is. Zo'n dijkvak heet overigens een overlaat.

Op een opmerking van Bob over een op een Franse wegwijzer gelijkend bord in een tuin, wordt door een in de tuin wiedende man gereageerd met "dat heeft u zeer goed opgemerkt" en we raken "even" met hem aan de praat. Hij is chauffeur op Frankrijk geweest en vertelt ons enkele van zijn avonturen. Na zijn belofte dat we een volgende keer rustig op de koffie (?) mogen komen, gaan we snel verder.

"De schrik slaat ons in de benen bij het zien van een aantal nieuwgebouwde dijkvilla's, waarvan de architectuur van huis en tuin spot met alles wat in dit oude cultuurlandschap van waarde is. Rijkdom is kennelijk geen garantie voor goede smaak", zo vindt Bob en ik niet anders dan dat volmondig te beamen.

We passeren de Dalemsluis, één van de imposante bouwwerken van de Hollandse Waterlinie en ooit bedoeld om snel het achterliggende land onder water te kunnen zetten. Enigszins vergelijkbaar met wat ik hierboven heb verteld over de moderne manier van (eventueel) doorsteken van de dijk, alleen met een iets andere bedoeling.

Het loopt tegen vijven als we na het passeren van korenmolen De Hoop, gebouwd in 1764, via de Dalempoort Gorinchem "binnenvallen". Echte honger hebben we niet en we besluiten om netjes de route richting het station te volgen via het Wallenpad waarbij we o.a. de Buiten de Waterpoort passeren. Bob herkent hier en daar wat, zoals zijn vroegere HBS. Hij heeft hier ten slotte niet voor niets een groot deel van zijn jeugd doorgebracht en ik niet, zodat ik iets minder herken.

Op een sluisdeur van de sluis die de scheiding vormt tussen de Merwede en de Lingehaven staat de volgende tekst van ene J.M.Roeland die ik leuk genoeg vind om te tonen:

"Op de golven dansen diamanten en de sluis schut de passanten
aan de wichelroede van drie stromen waar de schepen gaan en komen".

Namens Bob nog wat wetenswaardigheden over de Lingehaven en omgeving:
"De Lingehaven is niet de oorspronkelijke uitmonding van de Linge (anders had Gorinchem (= huis van Goro) wel Lingedam geheten), maar een middeleeuwse, gegraven verbinding tussen de benedenloop van de Linge en de Merwede. De Linge mondde toen ten oosten van de stad (ongeveer bij de Dalemsluis en het kerkje aldaar) en ten westen daarvan (huidige Avelingen) uit in de Merwede. Dit heeft altijd veel waterstaatkundige problemen gegeven. Er kwam zeker in het voorjaar teveel water uit de Linge, dat onvoldoende gespuid kon worden i.v.m. hoge waterstanden in de Merwede. De Lingehaven is niet alleen uit economische, maar zeker ook om die reden gegraven. Tot in de 18e eeuw bleef de Linge een wolf in schaapskleren. Pas door het graven van het Kanaal van Steenenhoek van Gorinchem naar Hardinxveld en de aanleg van de sluizen van het Merwedekanaal in de 18e en 19e eeuw heeft men het probleem van de Lingeuitwatering onder schot kunnen krijgen".

Deze twee passanten staan niet voor schut en om half zes zijn we op het station waar Bob een kaartje koopt en waar we op het verkeerde perron wachten op de trein van kwart voor zes. Net op tijd herstellen we dit kleine foutje en na een vlotte terugreis nemen we een uur later op station Utrecht afscheid van elkaar en van een fantastische wandeldag onder de belofte dat we een volgende wandeling, zeer waarschijnlijk de etappe XI, Culemborg - Vianen Lekbrug, of wordt het iets in Noord-Holland?, niet te lang zullen laten wachten.

Om half acht ben ik weer thuis. Moe maar voldaan, met een gloeiend gezicht, en een fijne wandelervaring rijker. Eén fort en vele kazematten/bunkers die nu vaak als romantische buitenverblijf voor schapen (en voor vleermuizen?) dienst doen, zijn we vandaag gepasseerd. Het weer is heerlijk geweest. Soms zon, soms niet, weinig wind en een temperatuur van zo'n 18 à 20 graden, af en toe tegen het benauwde aan. Zelfs de broekspijpen konden "afgeritst". Wat wil je nog meer tijdens een wandeling in april.

Rest nog te vertellen dat ik vandaag voor het eerst mijn nieuwe rugzak heb gebruikt en dat die mij prima is bevallen. Handig qua indeling en door de speciale achterkant beter ventilerend dan de twee andere. Desondanks toch een wat vochtige rug maar in veel mindere mate dan voorheen. Ook het feit dat het gewicht op de heupen steunt en niet alleen aan de schouders hangt, is een pré. Kortom, een geslaagde aankoop waar ik bij volgende wandelingen met plezier gebruik van zal maken.