Waterliniepad, etappes 15 - 12, Nieuwegein (Blokhoeve) - Utrecht (Overvecht)

Zaterdag 21 april 2007 heb ik een IVN excursie over ringslangen. Daarvoor moet ik om 10:00 uur bij het Fort bij Vechten zijn. Dat fort ligt zo'n beetje tussen Bunnik en Houten en het is onderdeel van de Hollandse Waterlinie. Hé, de Hollandse Waterlinie, dat brengt mijn gedachten op het Waterliniepad. Ik pak en bestudeer het routeboekje en ik bereken dat als ik om een uur of acht in Nieuwegein begin met etappe 15, ik halverwege etappe 14 in de buurt van Fort bij Vechten ben. Mooi op tijd voor de excursie. Waarna ik verder kan wandelen om via de etappes 13 en 12 bij station Overvecht (Utrecht) te eindigen. Een mooi plan, met onderweg diverse mogelijkheden om eerder te stoppen. Maar daar gaan we vooralsnog niet vanuit.

Omdat er vanwege groot onderhoud geen treinen rijden, ga ik per bus naar Utrecht. Bij de tramhalte in Utrecht vraagt een jongen met dreadlocks of hij twee strippen "kan lenen" want anders kan hij niet naar huis. "No problem" en tijdens de tramrit raken we aan de praat. Hij is net terug van een nachtje stappen in Rotterdam. We hebben het over muziek, respect, en normen en waarden. Ja ja, en dat op de vroege zaterdagmorgen. Terwijl hij zijn dag vooral slapend zal doorbrengen, heb ik een wat actiever programma. Want na een vlotte tramreis start ik, zoals gepland, om acht uur met wandelen.

Ik loop vanaf de tramhalte Zuilenstein richting de brug over het Merwedekanaal. Daar pak ik etappe 15 op die langs crematorium Noorderveld over een fietspad de volgende brug op gaat. Die hoge brug over het Amsterdam Rijnkanaal biedt mooie vergezichten, onder andere op Utrecht en de Domtoren. Omdat ik zeven jaar in Nieuwegein heb gewoond, ben ik hier regelmatig op de fiets langsgekomen. Nu, al wandelend, geeft dat andere perspectieven, en herinneringen aan toen.

Al meimerend ben ik aan de overkant van het kanaal gekomen. Het valt me op dat in de naastgelegen boomgaarden volop wordt beregend. Ik vraag me af of dit tegen de kou (het is op dit vroege uur behoorlijk fris) of tegen de droogte is. Een stukje verder ligt rechts over het water de Plofsluis. Daarover zal ik meer vertellen als ik deze etappe de andere kant op ga wandelen. De route, en ik dus ook, verlaat het water als we de 2e Veld in wandelen. Een verrassend stukje weg met rechts water en enkele bunkers. Ik vind er niets over in het routeboekje maar het lijkt mij een soort inundatiekanaal van de Waterlinie. Niet veel verder eindigt etappe 15.

Aanvulling: Medio juni 2007 lees ik op de door het waterschap De Stichtse Rijnlanden uitgegeven fietskaart "Fietsen langs kanalen, gemalen en sluizen" de volgende tekst: "Dit kanaal is in de 19e eeuw gegraven als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en werd gebruikt om water aan te voeren om het gebied oostelijk van de Vaartsche Rijn (later Merwedekanaal, later Amsterdam-Rijnkanaal) onder water te zetten". Dus toch. Ook heb ik nog het volgende gevonden: "Het fort Overeind is gebouwd in de jaren 1871-1873, achter het inundatiekanaal dat daar de niet inundeerbare gronden doorsnijdt. Het fort had als functie de verdediging van de Overeindseweg en het voorkomen van een eventuele afdamming van het inundatiekanaal door de vijand".

Goed, we gaan verder. De volgende kilometers voeren voornamelijk langs, over, en onder verkeerswegen, industrieterreinen, en doe-het-zelf centra. Het is een rommelig en druk stuk route. Pluspunt is dat er, voor de liefhebbers, een MacDonalds is. Gelukkig volgt er een wat rustiger gedeelte met links en rechts (toekomstige) nieuwe recreatieplassen. Ik vraag me hier af of en wie er hier onder de rook en in het lawaai van verkeer en industrie zal gaan recreëren. Voorlopig zitten er vooral meeuwen, eenden en wat zwanen. In enkele boompjes langs de weg zitten een paar putters. Als het me lukt daar een paar mooie foto's van te maken, verzacht dat het "leed" van deze mindere kilometers.

Eigenlijk loopt deze afwisseling van lawaai en drukte met rustige en fraaie gedeeltes als een rode draad door deze wandeling. Ja, we wandelen niet voor niets in de nabijheid van Utrecht met al zijn omringende spoor- en snelwegen. En is het niet aan de zogenaamde kringenwet  van de Waterlinie te danken dat met name de oostkant van de stad lang gespaard is gebleven van stadse bebouwing? Want door die kringenwet uit 1853, die pas in 1951 werd afgeschaft, mocht er lange tijd niet worden gebouwd. Helaas vindt er de laatste jaren, met name in de Uithof, een (te) grote inhaalslag plaats.

Ik zie Fort bij ’t Hemeltje op gepaste afstand. Dit fort is gebouwd rond 1880 en het verdedigde een strook grond die niet onder water kon worden gezet, en de spoorlijn Den Bosch - Utrecht. Wat verder passeer ik een drukke manége en ik zie links en rechts betonnen bunkers die herinneren aan het Waterliniepad. Na nog meer snel- en spoorwegen wandel ik rond half tien de Marsdijk op. Een fraaie met bomen omzoomde weg die langs het Fort bij Vechten loopt. En daar arriveer ik om tien over half tien. Mooi op tijd voor de excursie en voor een lekkere (zelf meegenomen) kop koffie. Ik geniet bij de wachttoren van koffie, zon, en "Romeinen" die rond het fort aanwezig zijn. Dit ter ere van speciale activiteiten voor kinderen. De eerste acht kilometers van mijn wandeling zitten er op.

Hoewel het niet bij mijn wandeling over het Waterliniepad hoort, wil ik toch even stil staan bij de excursie van het IVN. Die gaat door het gebied Nieuw Wulven. En dat gebied is verrassend te noemen. Iemand vergeleek het met het Noorderpark dat aan de noordkant van Utrecht wordt ontwikkeld. Ook Nieuw Wulven is zo’n stukje nieuwe natuur. Waar eens akkers en weilanden lagen, vormt Staatsbosbeheer beetje bij beetje een nieuw en natuurlijk gebied. Hier wisselen hoge en lage bosschages elkaar af met waterpartijen en slootjes. Zeer afwisselend. En, om het Noorderpark er nog maar eens bij te halen, heerlijk rustig. Hopelijk blijft deze rust bewaard als de ontsluiting richting Houten gereed is. Voorlopig is het hier heerlijk genieten van vogels, planten, kikkers, en met wat geluk ringslangen. Veel geluk hebben we vandaag niet want de "oogst" beperkt zich tot één jong slangetje.

Om twaalf uur pak ik mijn wandeling weer op. Ik begin met een eet- en drinkpauze aan de rand van de fortgracht. Ik lees in het boekje dat het fort is gebouwd tussen 1867 en 1870. Samen met Fort bij Rhijnauwen verdedigde het de "Houtense Vlakte" en ook weer de spoorlijn Utrecht - Den Bosch. Het bijzondere van Fort bij Vechten is dat er in de Romeinse tijd ook al een fort was: het castellum Fectio. In deze wetenschap wandel ik even later om het fort heen.

Voor de verandering passeert de route een snelweg en een spoorweg om vervolgens richting landgoed Amelisweerd te gaan. Hier is het gezellig druk en langs de Kromme Rijn loop ik richting Rhijnauwen. Bij de jeugdherberg en het pannenkoekenhuis heerst op deze zonnige zaterdag ook de nodige drukte. Omdat Amelisweerd en Rhijnauwen mij niet geheel onbekend zijn, vind ik dat het Waterliniepad hier niet de mooiste route volgt. Maar goed, de route komt wel langs Fort bij Rhijnauwen en we zijn ten slotte op "waterliniepad". Dit fort is het grootste vestingwerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie én van ons land. Het is gebouwd in 1867 - 1869, wordt (evenals Fort bij Vechten) als natuurgebied beheerd door Staatsbosbeheer, en er worden regelmatig excursies georganiseerd.

Over de Vossegatsedijk wandel ik richting Utrecht. Rechts de Uithof, en links (even) de Kromme Rijn. Langs het gelijknamige zwembad kom ik in de bebouwde kom van Utrecht. Leek mij dat in eerste instantie een niet erg aantrekkelijk stukje, als ik zo door het oostelijk deel van Utrecht wandel moet ik die mening bijstellen. Het is best leuk, en zelfs verrassend om door dit stuk Utrecht te lopen. Ook leuk is het terras van Parkcafé Buiten. Ik kan de verleiding van een lege stoel niet weerstaan en even later zit ik aan een koel witbiertje en een warm stuk appelgebak. Misschien niet een voor de hand liggende combinatie, maar wel heel lekker.

Een genoeglijk half uurtje later wandel ik verder en de route brengt mij onder andere door het Wilhelminapark. Achter een begraafplaats om en onder de Waterlinieweg (!) door kom ik in de buurt van Fort aan de Biltstraat. Hiervan ligt het grootste en interessantste deel niet direct aan het Waterliniepad. Een eventuele omweg loont de moeite. Het fort is rond 1818 gebouwd. Het diende om de weg tussen Utrecht en De Bilt af te sluiten. In 1930 werd die weg verbreed en kwam dwars door het fort te lopen.

Ik vervolg de route en via een parkachtige omgeving gaat het richting Fort op de Voordorpsedijk. Over dit fort vermeldt het boekje niet veel meer dan dat het particulier bezit is en niet vrij toegankelijk. Tot aan het fort is de route rustig en prettig om te wandelen maar daarna loopt het Waterliniepad op de Voordorpsedijk en die is op deze zaterdag eigenlijk te druk om ontspannen te wandelen. Even doorbijten, en na de laatste snel- en spoorwegen ben ik om 15:15 uur bij Fort Blauwkapel. Hier verlaat ik de route en wandel naar station Overvecht. Daar moet ik even wachten en dan reis ik per trein en bus weer vlot naar huis. In totaal zo'n 21 kilometer gewandeld, en een excursie gevolgd. Ja, enige vermoeidheid is mij niet vreemd. Maar boeiend was het wel dus je zult mij niet horen klagen.

Nog even wat over Fort Blauwkapel. Dit is gebouwd tussen 1818 en 1821 op de keerkade tussen twee inundatiekommen. Het gehucht Blauwkapel, met het fraaie kerkje, werd binnen de fortwallen opgenomen en dat maakt Fort Blauwkapel redelijk uniek.