Het Waterliniepad

Deze pagina bevat beschrijvingen van de verschillende wandelingen die ik van het Waterliniepad heb gelopen. Naast deze wandelverslagen is er ook informatie te vinden over het Waterliniepad zelf.

Om bij de beschrijving van een wandeling te komen, klik je in onderstaande tabel op de betreffende etappe(s). Gewoon naar beneden "wandelen" kan uiteraard ook.

NOTE1: per 1 september 2004 is het Waterliniepad een officieel themapad van het Wandelplatform LAW. Dus inclusief bijbehorende routegids. De wandeling is 145 km lang en loopt nu van Weesp naar Werkendam. Andersom kan uiteraard ook. Zowel de route als de etappe indeling is veranderd. Hieronder vind je (vooralsnog) het "oude" Waterliniepad met de verouderde etappe-indeling.

NOTE2: per 24 april 2005 heb ik het boekje van het officiële Waterliniepad gekocht. Ter zijner tijd zal ik deze pagina's waar nodig aanpassen. Wordt dus vervolgd.

Het lezen van een artikel over de Utrechtse Fortenroute, en het lopen van een deel daarvan, wekte mijn belangstelling voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Nadat ook het zaterdagse magazine van het Algemeen Dagblad in aflevering 23 van "Lopen door de Lage Landen, het Waterliniepad langs Asperen en Vuren" aandacht schonk aan het Waterliniepad, besloot ik in januari 2002 tot de aanschaf van het boekje en de routekaarten van het Waterliniepad. Met in mijn achterhoofd het plan dat Bob en ik hebben om samen de etappe van Asperen naar Gorinchem te gaan wandelen.

Hier volgt de links en rechts verzamelde informatie over het Waterliniepad.

Het Waterliniepad is een wandelroute die begint in Muiden en die na 15 etappes met lengtes tussen de 9 en 17 kilometer (gemiddeld 12 kilometer) eindigt in Gorinchem. Hierbij wordt geprobeerd om zo goed mogelijk de Nieuwe Hollandse Waterlinie te volgen. De route met een totale lengte van 180 kilometer? voert door polders, bossen, steden en rietvelden langs talloze verdedigingswerken die in de negentiende eeuw onderdeel uitmaakten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Het Waterliniepad begint bij Muiden en eindigt op dit moment, februari 2002, nog in Gorinchem. In de toekomst zal de finish in het nationaal park De Biesbosch bij Fort bij het Steurgat komen te liggen. Onderweg kom je onder meer door c.q. langs de vestingstad Muiden, de verstedelijkte rand van Utrecht, het pas gerestaureerde Fort Rhijnauwen bij Bunnik, de forten bij Everdingen en Vuren en over de mooi gelegen Nieuwe Zuider Lingedijk nabij Asperen. De aanleg van het wandelpad heeft heel wat jaren voorbereiding gevergd. Zo heeft Staatsbosbeheer gebieden opengesteld die voorheen niet voor publiek toegankelijk waren.

De Waterlinie heeft uiteraard geen militaire functie meer, maar er is wel een uniek natuurwandelpad ontstaan waarbij je door prachtige polders loopt en je de sporen ziet van een stuk belangrijke vaderlandse geschiedenis. Ook passeer je tijdens deze wandeling (oude) steden en dorpen die een niet onbelangrijke rol speelden in de geschiedenis van de Hollandse Waterlinie.

Volgens het bij het Waterliniepad behorende boekje "wordt een indruk gegeven van dit unieke, zo Hollandse verdedigingssysteem waarin water zo'n doorslaggevende rol speelde. De linie heeft veel sporen in het landschap nagelaten: forten en vestingsteden, kazematten en groepsnesten, gedekte wegen en keerkades, inundatiekanalen en waaiersluizen, Verboden Kringen en open schootsvelden. Op deze inspectietocht treft u er nog vele aan. U treedt daarbij in de sporen van buitenlandse spionnen die rond 1900 vermomd als toerist, kunstschilder of verzekeringsagent dit stelsel trachtten te doorgronden. Voor het eerst wordt hier een poging gedaan om dit 'strategische landschap' in al zijn facetten in kaart te brengen en te ontsluiten voor de wandelaar."

Het boekje is dan ook meer dan alleen een verzameling van beschrijvingen van de etappes. Zo wordt er (per etappe)  achtergrond- en praktische informatie gegeven over bijvoorbeeld de plaatsen, forten en andere verdedigingswerken die je passeert, en over eten en drinken, openbaar vervoer, overnachten, culturele zaken, en bezienswaardigheden. Verder is het handig dat er per etappe informatie wordt gegeven over begin- en eindpunten, en ook over de percentages verhard en onverhard. Dan krijg je een globaal idee van wat je mogelijk te wachten staat. De begin- en eindpunten van de 15 (dag-) etappes zijn goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Controleer uiteraard zelf de juiste aankomst- en vertrektijden. Eigenlijk bestaat het Waterliniepad niet uit 15 maar uit 14 etappes waarbij etappe VII in twee varianten wordt beschreven. Maar een kniesoor die daar een punt van maakt.

Het Waterliniepad is op dit moment, begin 2002, nog geen officieel Lange-Afstand-Wandelpad en de route is dan ook niet gemarkeerd. We moeten het doen met de beschrijvingen uit het boekje, waar overigens 4 prima kaarten met een schaal van 1:30.000 bij horen. Het streven is om op termijn het Waterliniepad op te nemen in het netwerk van Lange-Afstand-Wandelpaden, uiteraard compleet met de standaard law-gids en de wit-rode markering. Enig nadeel is misschien dat de route nu alleen nog wordt beschreven van noord naar zuid. 

De gids en route zijn ontstaan door ondersteuning van o.a. de Stichting Wandel- en Fiets Forten , het ministerie van LNV, en de provincies Utrecht en Gelderland. De routegids is te koop of te bestellen bij enkele forten, de plaatselijke VVV's en boekhandels, de reisboekhandels en Uitgeverij Open Kaart . Let op dat de wandelgids niet overal "zo maar" te koop is. Wil je het boekje gebruiken voor een wandeling, zorg dan dat je het tijdig in huis hebt. Dat is ook wel zo leuk want het boekje geeft alvast de nodige voorpret. En het is, zoals altijd, handig om goed voorbereid op stap te gaan.

De Utrechtse Fortenroute is de voorloper en onderdeel van de veel langere wandelroute "Het Waterliniepad". Het op 26 april 2001 geopende Waterliniepad loopt in verschillende etappes van Gorinchem naar Muiden. Zie boven voor meer informatie over het Waterliniepad . In grote lijnen volgt deze Utrechtse Fortenroute (delen van) de etappes V tot en met VIII.

Het "Utrechtse" gedeelte loopt van Bunnik naar Breukelen en voert de wandelaar langs de diverse forten aan de oost- en noordkant van Utrecht. De totale lengte van deze wandeling is 40 kilometer. De bijbehorende wandelkaart "Utrechtse Fortenroute" is te koop bij de VVV's in de omgeving. Ook is daar een uitgebreider boekje, dat bij deze route hoort, te koop. Desgewenst kan de wandeling in etappes worden gelopen omdat op de goed gedetailleerde kaart diverse in- en uitstappunten worden aangegeven.

Ed en ik lopen op zondag 22 april 2001, wat achteraf vlak voor de officiële opening van het Waterliniepad blijkt te zijn, onze eigen variant (uiteraard) van pakweg 25 kilometer en wij doen daar, inclusief pauzes, zo'n 6½ uur over. Ed komt lopend naar station Maarssen, alwaar ik per fiets arriveer. Vandaar nemen we de trein via Utrecht naar station Bunnik waar wij starten om 10:00 uur precies met Maarssen als beoogde eindbestemming.

Zoals meestal tijdens wandelingen met Ed zijn we hier en daar van de oorspronkelijke route afgeweken. Hierdoor hebben we weliswaar een aantal forten gemist, maar daar tegen over staat dat we het "nieuwe" Noorderpark hebben meegepikt, en dat we lopend terug kunnen komen op onze respectievelijke vertrekpunten. Op de bij mij in het bezit zijnde wandelkaart heb ik onze route ingetekend. 't Is maar dat je het weet.

De wandeling slingert van Bunnik langs de Kromme Rijn en komt onder andere door de landgoederen Rhijnauwen en Amelisweerd. Wij laten de forten Lunet 1, 2, en 4 letterlijk en figuurlijk links liggen, en volgen de Kromme Rijn. Bij het viaduct van de A27 over de Kromme Rijn pakken we de route op en volgen deze totdat we bij Fort Voordorp weer onze eigen weg gaan. Na Fort Voordorp gaan wij niet linksaf richting Fort Blauwkapel, maar we lopen rechtdoor en gaan dan langs de waterplas richting Groenekan. We lopen even later via de oorspronkelijke route recht op Fort Ruigenhoek aan en gaan daar niet links- maar rechtsom het Fort, langs het zwembad !

We volgen het wandel- c.q. fietspad door het Noorderpark en koersen aan op de Maarsseveense Plassen. Langs de Maarsseveense Plassen gaan we door richting Maarssen. Hier raken we nog even aan de praat met een langs fietsend (ex-) collegaatje. Via de wijk Zandweg Oostwaard (dank je Ed) komen we ten slotte in Maarsen-dorp waar Ed doorwandelt naar huis en ik tippel nog even verder via de Hoge Brug naar het station, waar mijn fiets geduldig staat te wachten.

De Utrechtse Fortenroute is een hele leuke en afwisselende route waarbij je onder de rook van de grote stad langs en door gebieden komt die voor ons beiden vaak niet geheel onbekend zijn maar die nu vanuit een ander, en vaak verrassend perspectief getoond worden. Hierbij zijn ook de bebouwde delen, zoals Rijnsweerd en de Uithof, niet echt vervelend om doorheen te wandelen.

Nog even het volgende. Ten tijde van onze wandeling heerst de MKZ-krisis. Op landgoed Rhijnauwen lopen we daardoor tegen één afgezet pad aan. Dit kost ons zo'n half uurtje extra lopen. Verder valt het op dat de weilanden vooral "leeg zijn van de koeien" en dat geeft een zeker gevoel van gemis. Met het weer treffen we het weer uitstekend. Het is droog, zonnig met wat wolken, niet teveel wind, en een lekkere wandeltemperatuur.

• informatie over, juist ja, de www.hollandsewaterlinie.nl
• en over forten e.d. via www.forten.info
• en nog zo iets www.fortenmaand.nl
• en o.a. Fort Vuren op www.wff.nl