Kortenhoef, een kanotocht

Vandaag, 27 juli 2006, ga ik niet wandelen en ook niet  fietsen. Nee, ik ga kanoën. Nieuwsgierig geworden door een artikel over kanoën in één of ander magazine besluit ik om voor een keer niet de wandelschoenen aan te trekken maar de verkoeling van het water op te zoeken. Het aanhoudende warme zomerse weer speelt daar geen onbelangrijke rol bij.

Na enig zoek- en denkwerk kom ik tot een viertal alternatieven. De Kromme Rijn, de Nieuwkoopse Plassen, de Loosdrechtse Plassen, en de Kortenhoefse Plassen. Om een lang verhaal kort te houden, ik kies voor de laatste. Deze route is van Natuurmonumenten en is 10 kilometer lang. Ik reserveer een Canadese kano bij kanoverhuur Fine nabij Kortenhoef en ik ga daar op de fiets naar toe. Toch nog twee keer een uurtje fietsen.

Dit keer bestaat mijn verslag voornamelijk uit foto's die ik heb aangevuld met teksten van Natuurmonumenten (in groen weergegeven, de cijfers corresponderen met het kaartje) en met mijn eigen aantekeningen (in zwart weergegeven). Lees, maar bovenal, kijk mee.

Eerst wat algemene zaken uit de beschrijving van Natuurmonumenten:

Kortenhoefse Plassen 10 km, kanoroute

Route: de Kortenhoefse Plassenroute is aangegeven met blauwe palen met gele nummers, lengte circa 10 km, duur ongeveer 4 uur met een kano. Ik ben van 10:30 tot 16:15 uur onderweg. In die tijd kano ik inderdaad een uur of vier. De resterende tijd gaat op aan een drietal pauzes en aan het maken van diverse foto's. En aan het stilletjes genieten.

Startpunt: het Hilversums Kanaal, bij Vreelandseweg, afslag Kortenhoef (voor opstapplaats/start of kanoverhuurbedrijven zie kaartje en adressen).

Beste seizoen: alle seizoenen; houd er wel rekening mee dat de invloed van weer en wind op het water veel sterker voelbaar is. In het winterhalfjaar zijn daarom veel van de verhuurbedrijven en andere voorzieningen gesloten. In de winter kan schaatsen een mooi alternatief zijn. Vroeger, toen er nog echte winters met ijs waren, heb ik inderdaad een schaatstocht in dit gebied gereden. En ook toen was het genieten.

Horeca: op diverse plekken in Kortenhoef, niet direct langs de vaarroute. Neem dus zelf voldoende drinken en eten mee. Kanoën maakt mij vooral hongerig.

Regels: het water is voor het grootste deel vrij toegankelijk voor kano’s en roeiboten; het land is uitsluitend toegankelijk bij de aanlegplaatsen, op het Oppad en in Kortenhoef; verder wordt u verzocht geen afval achter te laten en de dieren en planten met rust te laten: dus niet in het riet komen en geen planten plukken.

Laat ik beginnen met het kaartje van de route (bron Natuurmonumenten). De cijfers op het kaartje verwijzen naar aandachtspunten in de onderstaande teksten. Zo vind je bij K3 niet de drie gezellige Belgische zangeressen maar kanoverhuurbedrijf Fine, mijn start- en eindpunt. Bij punt 14 kun je de route eventueel inkorten maar mijn advies is dat als het half niet hoeft, je gewoon de hele route moet volgen.

Om half elf ligt mijn Canadese kano klaar bij verhuurbedrijf Fine. Voor mij vanuit Maarssenbroek een goed uur fietsen. Adres: Fine, kanoverhuur Moleneind 7b 1241 NE Kortenhoef tel. 035-6560666

Op weg: Vanaf de op de kaart aangegeven startpunten vaart u naar het Hilversums Kanaal. (Vanaf kanoverhuurbedrijf Fine  vaart u eerst met een bocht onder de autoweg N201 door, waarna u bij het kanaal rechtsaf gaat.) Na ongeveer 500 meter komt u bij paal 1, waar u linksaf gaat en verder de palen volgt. Daar gaan we. Onwennig kano ik vanaf het verhuurbedrijf richting het Hilversums Kanaal waar de route begint.  De eerste hindernis doemt al op, een laag bruggetje.

Hilversums Kanaal: Dit kanaal is in 1934 aangelegd om een goede vaarverbinding tussen Hilversum en de Vecht te maken. Daarbij is de oude weg waarlangs Kortenhoef is gebouwd dwars doormidden gegraven, waardoor een deel van het dorp is verdwenen. Het kanaal is een van de vele voorbeelden hoe de mens het landschap rond Kortenhoef heeft beïnvloed. In de verte de kerk van Kortenhoef. Daar "vaart" de route als het ware in een wijde boog omheen waarbij de toren regelmatig als baken aan de horizon is te zien.

Petgaten en legakkers: De ingreep die het uiterlijk van het Vechtplassengebied het sterkst heeft bepaald is de winning van turf die hier van 1600 tot 1860 plaatsvond. Tussen paal (2) en (4) kunt u nog duidelijk het patroon in het landschap terugzien dat bij deze vervening is ontstaan. De brede sloten zijn de petgaten waar de veengrond is weggehaald. De smalle stroken land zijn de legakkers waarop het veen te drogen is gelegd. Op andere plekken is dit verveningspatroon veel verder vervaagd. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Kleine Wijhe en het Wijde Gat. Daar ontstonden na het wegspoelen van de tussenliggende legakkers heuse plassen.

Sommige palen zijn in de weelderige begroeiing nauwelijks te ontdekken. Zo vaar ik na paal (3) een verkeerde en doodlopende kant op. Maar de natuur is hier zo mooi dat ik dit missertje met plezier voor lief neem.

Kerkenpad: Bij de uitstapplaats (5) kunt u even de benen strekken en de natuur vanaf een wat hoger standpunt bekijken. Het Oppad loopt van Kortenhoef tot aan ’s-Graveland. Vroeger was het een belangrijk pad voor de boeren om ’s zondags netjes ’ter kerke’ te kunnen gaan. Een goed advies. Even de benen strekken en de armen rust geven. En een hapje eten.

Weelderige plantengroei: Ondanks de vele menselijke ingrepen heeft de natuur zich goed kunnen ontwikkelen in het Kortenhoefse Plassengebied. De grote variatie aan moerasplanten is zelfs te danken aan de vele overgangen tussen water en land die de mens hier heeft aangebracht. Ook de verschillende vormen van (kleinschalig) landgebruik hebben de soortenrijkdom sterk bevorderd.

Vervolg: Probeer tussen paal (6) en (7) eens te tellen hoeveel verschillende planten u kunt onderscheiden in het water en langs de oever. Ook de verschillen in plantengroei tussen moerasbos ((5)-(6)), rietland ((13)-(14)) en grasland ((8)) zijn opvallend.

En daar hebben we de kerk van Kortenhoef weer. Het gebied waar ik hier min of meer met een grote bocht omheen vaar, heet dan ook niet voor niets "Achter de Kerk"...

De bushalte staat gewoon aan de Kortenhoefsedijk. Het is wel een aparte ervaring om zo langs een weg te varen. Vervolg: De route gaat naar rechts (daar ben ik op deze foto). Bij paal (12) vaart u vervolgens links onder de brug door ’de polder’ in.

Rietvogels luisteren: Aan de rechterkant (13) ligt een uitgestrekt rietveld. Houd hier eens een tijdje stil om te luisteren en te speuren naar de vele rietvogels die tussen de stengels leven. De rietzanger is in het voorjaar en de zomer gemakkelijk te ontdekken. Het mannetje zit dan luidkeels op de top van een rietstengel te zingen. Ik hoor meer vogels dan dat ik er zie. Hoewel, een ooievaar,  diverse blauwe en twee purperreigers, een buizerd, een valkachtige, zwanen, futen, meeuwen, eenden, ganzen. Meer dan genoeg om me niet te hoeven vervelen!

Waar er ook genoeg van zijn, zijn waterlelies. Soms valt het zelfs niet mee om door zo'n veld te kanoën. Maar mooi zijn ze wel. Hieronder nog zo'n fraaie waterplant die minder vaak voorkomt dan de lelies maar die minstens zo mooi is.

Watervogels: Het open water van de Kleine Wijhe (14) is een goede plek om op watervogels te letten. De fuut is een hele mooie. U kunt hem herkennen aan de donkerrode pluimen aan de kop of aan het feit dat hij gelijk onderduikt als u te dicht nadert. Ook de zwart-wit gestreepte jongen zijn goed herkenbaar. Net als veel andere watervogels broeden futen in de rietkragen en gebruiken ze het open water om vis te vangen. De aalscholvers en blauwe reigers, die u hier dikwijls ziet vissen, nestelen niet in het riet maar in de bomen. Zij broeden in kolonies die soms wel op tientallen kilometers afstand van het viswater liggen.

Roofvogels: Tussen paal (16) en (19) vaart u weer in het besloten veenlandschap met petgaten en legakkers. Westelijk ligt (niet zichtbaar) achter de ringdijk de Horstermeer Polder. Dit deel is zeer geschikt voor roofvogels als buizerd en torenvalk. In het open polderland kunnen ze mooi op kleine zoogdieren jagen, terwijl ze in het moerasbos de beschutting vinden om te broeden. Bij paal 17 houd ik een lange lunchpauze waarbij ik geniet van het uitzicht en van de stilte.

Zo heel af en toe passeren andere kanoërs en een enkele roeiboot. Motorboten zijn/mogen hier niet komen en alleen op het Wijde Gat zie ik één zeilbootje. Enig minpuntje is dat het water, voor zover ik heb ervaren, nergens echt "zwemgeschikt" is. Maar goed, daar kwam ik ook niet voor dus wat klaag ik eigenlijk.

Kokmeeuwen: Vanaf paal (19) vaart u met een wijde boog over het Wijde Gat. Op enkele van de eilandjes broeden in mei en juni kokmeeuwen. De broedkolonies vallen onmiddellijk op als u ze nadert. De kokmeeuwen vliegen luid schreeuwend op om hun eieren of kuikens te beschermen. Na paal (20) komt u weer op het Hilversums Kanaal, waar u linksaf moet om terug bij het startpunt te komen. Let nog even op de natuurvriendelijke oeverbeschermingen die onlangs in het kanaal zijn aangebracht.

Even voor paal 20 las ik mijn laatste rustpauze in. Bijkomen van het Wijde Gat want tegen de wind in is het daar op het open water flink werken. Buiten die wind, die verder wel meevalt, is het fantastisch weer. Volop zon en met een graad of vijfentwintig net niet te warm. Wel is het op het water oppassen dat je niet verbrand. En voor de laatste keer, zie onder, de kerk van Kortenhoef.

Gebiedsinformatie: De Kortenhoefse Plassen behoren tot de mooiste en rustigste delen van het Vechtplassengebied. Deze waterrijke strook tussen de rivier de Vecht en de Utrechtse Heuvelrug was in de oertijd een haast ondoordringbaar moeras, waar zich in de loop van duizenden jaren plantenresten ophoopten tot veen. Later is dit moeras door het afgraven van het veen en andere menselijke ingrepen veranderd in een zeer afwisselend cultuurlandschap met een wirwar van plassen, sloten, weilanden, rietvelden, moerasbos, polders, wegen en lintdorpjes.

Ook hier geldt dat de laatste loodjes zwaar zijn. Er is op het Hilversums Kanaal het nodige gemotoriseerde vaarverkeer en bij mij begint de vermoeidheid langzaam aan zijn tol te eisen. Onder de brug door en dan rechtsaf richting het verhuurbedrijf waar ik om kwart over vier mijn kano weer inlever.

Nawoord.
Al met al een geslaagd alternatief voor een dagje wandelen. Een buitengewone omgeving waar je anders niet gauw komt, prachtig weer, en een goede Canadese kano hebben er voor mij een heerlijke en actieve buitendag van gemaakt. Voor herhaling vatbaar.

Tot slot nog een link naar een uitgebreide kanopagina voor meer informatie over kanoën en kanotochten.