Spoordijk- en Demmerikroute

De Spoordijkroute dankt haar naam aan de voormalige Haarlemmermeerspoorlijn. Deze liep vanaf 1915 dwars door het venengebied van Haarlem via Hoofddorp, Aalsmeer, Uithoorn, Mijdrecht, Wilnis en Vinkeveen naar Nieuwersluis. De Haarlemmermeerspoorlijn was een belangrijke verbindingsroute van 110 km door 32 polders. De rails is inmiddels verwijderd, maar er zijn nog veel stations, wachterwoningen en brughoofden gespaard gebleven.

Een tocht rond de open polder van Demmerik in het Utrechtse veenweidegebied: over een groene spoorbaan, houtkades, landwegen en recreatieterreinen. Een polder die nog een vrij gaaf beeld van het oorspronkelijke veenlandschap laat zien, dat wil zeggen niet uitgeveend, verplast of drooggemaakt zoals elders in de Ronde Venen. Uit de wisseling van kavelrichtingen valt de geschiedenis van de middeleeuwse ontginningen goed af te lezen.

Zo beschrijft de ANWB in de Wandelgids Groene Hart twee routes die respectievelijk 13 en 12 kilometer lang zijn. Enige weken geleden ben ik met het IVN op excursie geweest naar de Ter Aase Zuwe die in dezelfde omgeving ligt. Hierdoor ben ik nieuwsgierig geworden naar dit voor mij dichtbij gelegen maar relatief onbekende gebied. Na wat voorbereidend zoekwerk op internet vind ik op de websites van Fred Triep en van "Tom en Gonnie" een wandeltocht die de Spoordijkroute combineert met de Demmerikroute. En de 15 kilometer lange route die zo ontstaat, spreekt mij wel aan. Op naar het Groene Hart.

Op zondag 10 december 2006 om even voor negenen parkeer ik de auto op de nog lege parkeerplaats bij de Algemene Begraafplaats in Wilnis. Volgens de kerkklokken is het precies negen uur als Deejay (onze hond) en ik op pad gaan.

Via het kunstwerkbruggetje gaan we rechtsaf de voormalige spoordijk op. Deejay mag hier los en daar maakt hij dankbaar gebruik van. Ik maak wat foto’s van het perron dat er tegenwoordig als een kunstwerk bij ligt. Het moge duidelijk zijn dat we beginnen met de Spoordijkroute.

De zon schijnt, het waait bijna niet, en het gras is op veel plaatsen wit bevroren. Fraai wandelweer dus.

Dat vinden meer mensen want met enige regelmaat komen we wandelaars tegen. Met name op de oude spoordijk tussen Wilnis en Vinkeveen hebben zij vaak hun hond(en) bij zich. Deejay vindt dit prima maar ik kan me voorstelen dat sommige wandelaars dit minder aantrekkelijk vinden. Bij deze bent u gewaarschuwd.

Het is prettig wandelen op dit oude treintraject maar tegelijkertijd ook een beetje vreemd. Ik heb af en toe de neiging achterom te kijken of er geen trein aankomt. Onzin eigenlijk want er liggen geen rails en spoorbielzen die dit gevoel zouden kunnen veroorzaken. En de laatste goederentrein reed hier in 1986. Toch ademt het nog regelmatig de sfeer van "trein" uit. Bijvoorbeeld in Vinkeveen waar we het voormalige stationsgebouw passeren.

Vlak na dit thans bewoonde station gaat de Spoordijkroute naar rechts. Laat nu van die kant de Demmerikroute komen die op dit punt ook naar rechts gaat. Beetje onduidelijk misschien, maar het komt erop neer dat wij "gewoon" rechtdoor lopen. We zijn nu op het begin van de Demmerikroute. Daarbij volgen we nog altijd de oude spoordijk. We horen en zien veel ganzen, wat smienten en, mooi mooi, enkele zilverreigers. Verder zien we onder andere een buizerd, een torenvalk, zwanen, meerkoeten, en eenden.

Het is op dit gedeelte van de route beduidend minder druk dan op het stuk tussen Wilnis en Vinkeveen. Enkele wandelaars en wat fietsers. Eigenlijk vind ik het jammer dat die laatsten hier mogen komen. Het komt het pad bepaald niet ten goede. En dan ben ik altijd bang dat het een kwestie van tijd is of het pad wordt eerst verhard en dan geasfalteerd. En dat zou jammer zijn.

Het is half elf als we het punt bereiken waar de route naar rechts de Demmeriksekade op gaat. Een goed moment voor een korte eet- en drinkpauze. Tot nu toe lopen we door een prachtig polderlandschap en zowel hond en als baas genieten volop. Als we na een kwartiertje verder gaan, moet Deejay aan de riem. We volgen de geasfalteerde Demmeriksekade die we al snel verruilen voor een graskade. Dit is de "echte" Demmerikse Kade die al heel wat jaartjes oud is. Hij stamt uit de tijd van de vroegste veenontginningen die al omstreeks het jaar 1000 begonnen.

Ver naar links zien (en horen) we de A2 en we zien de plaatsen Breukelen, Oukoop en Nieuwer Ter Aa. Plaatsnamen met hun oorsprong lang geleden. Zo is de naam Oukoop te splitsen in ou van oud van het eerder ontgonnen land, en in koop van cope. Een cope was een koopkavel van ongeveer 1250 bij 120 meter. Copeontginning stamt uit de tijd van de bisschop van Utrecht.

Voert de wandeling tot nu toe vooral over min of meer onverharde paden, als we de Demmerikse Kade verlaten en linksaf de Demmeriksekade op gaan, lopen we bijna alleen nog op geasfalteerde paden en wegen. De omgeving blijft hetzelfde net als het weer hoewel de wind iets aan het toenemen is. Genieten dus.

We passeren de Ter Aase Zuwe (rechts) en de Korte Zuwe (links) en dan komen we bij recreatiegebied de Bosdijk. Dit recreatiegebied heeft net als het Donkereindse Bos een niet alledaagse oorsprong. Want het is aan het eind van de jaren zestig ontstaan toen na de ruilverkaveling een hoekje van zo’n 20 ha overbleef. En daar heeft men toen visvijvers en ligweiden van gemaakt. Een prima bestemming. De Bosdijk zelf vormde ooit de achtergrens van de eerste veenontginningen die plaats vonden vanaf het riviertje de Aa. En zie, zo is de naam Oud-Aa ontstaan.

Vanaf de Bosdijk lopen we de Veenkade in of spreek je hier beter over op? Ver naar rechts zien we onder andere de Amsterdam Arena. Ja, het is een klein landje waarin we wandelen. De Veenkade zelf is modderig en het is goed oppassen hoe en waar je je voeten neerzet. Wat ik al eerder over fietsers zei, geldt ook voor deze kade. Deejay moet hier trouwens aan de riem blijven. Dit is tevens het laatste stukje onverharde route want aan het eind van de Veenkade gaan we rechtsaf het geasfalteerde fietspad langs de Korenmolenweg op. Over dit fietspad is het goed lopen want het is er rustig, in tegenstelling tot de naastgelegen rijbaan.

Als wij linksaf de Gagelweg in wandelen, gaat de Demmerikroute, want die volgden we nog altijd, rechtdoor. Wij volgen nu weer de Spoordijkroute. Hier langs de Gagelweg is het minder leuk wandelen want het is er druk met autoverkeer. En sommige auto’s rijden er best hard. Gelukkig zijn er ook nog mensen die wel met fietsers en wandelaars rekening houden.

We verheugen ons op het punt waar we voorbij huisnummer 6 rechts "het land" weer in gaan. Helaas slaat de vreugde om in teleurstelling. Want is het pad langs de Bijleveld in het broedseizoen niet toegankelijk van 15 maart tot 15 juni, honden zijn op dit pad nooit toegestaan. Het alternatief is om de Gagelweg te vervolgen tot aan een fietspad dat rechtsaf richting Wilnis gaat. Dat doen wij dan ook maar. We volgen hierbij een stuk van de Bijleveldroute, maar dan tegen de route in.

Waar het fietspad onder de Ir. Enschedeweg doorgaat, heeft men een vernuftige oplossing voor het fietspad bedacht. Het gaat namelijk via een soort vlonder boven de brede sloot, die hier oorspronkelijk het alleenrecht van onderdoorgang had, een tunneltje door. We komen uit op de Wilnisse Zuwe. Met aan onze linkerhand een aanzienlijk lager gelegen polder, de droogmakerij Wilnis-Veldzijde, en aan onze rechterhand enkele tot houten beelden omgetoverde boomstammen wandelen we terug naar Wilnis.

In Wilnis volgen we niet de route die ons linksaf en onder andere langs het punt waar in augustus 2003 de "wereldberoemde" dijkverschuiving plaatsvond zou hebben gevoerd. Ik weet eigenlijk niet precies waarom we hier de route hebben verlaten, maar wij wandelen naar rechts en nemen de kortste weg naar de parkeerplaats waar de auto niet meer de enige is. Nadat ik de hond zijn poten en mijn schoenen enigszins heb schoongemaakt, rijden we in goed 20 minuten terug naar huis. We hebben lekker gewandeld, het was prima weer, en de omgeving goed.