Oldambt, een fietstocht door noordoost Groningen
Het zal in het vroege voorjaar van
2004 zijn geweest dat ik van mijn zwager een krantenknipsel kreeg. Het knipsel
was afkomstig uit het Algemeen Dagblad en het ging over Herberg Bellingwolde. De
boodschap die ik bij het artikeltje mee kreeg was "kijk maar eens of het
iets is voor een wandelweekendje".
En dan denk je "Bellingwolde, waar ligt dat? Kun je daar wandelen?"
Vervolgens lees je het artikeltje eens. En haal je wat documentatie uit de
bibliotheek. En surf je wat rond op internet waar je onder andere het Noaberpad,
een Lange Afstand Wandeling, tegenkomt. Dan koop je op een goede zaterdag het
bijbehorende boekje, en uiteindelijk denk je dan "Och, Bellingwolde, waarom
niet?".
Vervolgens worden agenda's naast elkaar gelegd en komt het "lange"
weekeinde van vrijdag 17 tot en met zondag 19 september uit de bus. Als het dan ook nog
lukt om via internet de Herberg voor de genoemde dagen te bespreken, gaan we op
pad naar een verre en onbekende omgeving.
Dit keer reizen we niet per trein maar, heel luxe, met de
auto van mijn zwager. Mijn zwager heet Bob, hoe toepasselijk (flauwe grap). We
zijn met de auto met het oog op de mogelijk lastige en omslachtige terugreis met
het openbaar vervoer op zondag. Ik had een goed idee en dus nemen we onze
fietsen mee. En dat is, zoals later zal blijken, niet voor niets geweest.
Bob haalt mij op. Onder de koffie bepalen we de te rijden route en dan komt hij
tot de ontdekking dat we naar een andere plaats/streek gaan dan hij had gedacht.
In het gebied boven Winschoten wordt de zogenaamde "Blauwe Stad"
ontwikkeld. Hierbij worden onrendabele landbouwgronden veranderd in waterrijke
gebieden met eilanden waarbij (luxe) woningbouw zal gaan plaatsvinden. Bob wil
dit gebied nog eens in de huidige staat zien voordat het onherstelbaar wordt
veranderd. "Helaas" staat ons hotel in Bellingwolde en dat ligt niet bepaald op
loopafstand van de "Blauwe Stad".
Op naar Bellingwolde. Rond Amersfoort en Zwolle hebben we de nodige files en na
Meppel nemen we de tijd voor een kop koffie. Bob stelt voor dat ik het stuur
over neem. Hm, er zijn leukere dingen maar vooruit. Niet al direkt op de
heenreis ruzie maken. Dat ik nu rij is tot daar aan toe. Maar dat Bob kaart
leest is minder. Hij stuurt mij na Emmen langs en door plaatsen waar ik slechts
in een ver en grijs verleden tijdens aardrijkskundeles wel eens van heb gehoord.
Via toch wel prachtige landweggetjes en verrassende omgevingen arriveren we uiteindelijk in
Bellingwolde.
De eerste indruk van het hotelletje, de herbergieren, en de kamer zijn goed. We
krijgen de Japanse kamer. Hoe romantisch voor twee heren. Nadat we ons enigszins
hebben geïnstalleerd, besluiten we om voor het avondeten de omgeving per fiets
te gaan verkennen. Bellingwolde ligt in noordoost Groningen en we fietsen zo'n
anderhalf uur door de omgeving waarbij we onder andere Oudeschans aandoen.
 |
Tijdens het voortreffelijke avondeten, geen uitgebreide kaart maar wel
bijzondere en lekkere (streek-) gerechten, merk ik dat mijn zwager het nog
altijd jammer vindt dat we wandelend niet in het gebied komen waar hij graag
naar toe had willen gaan.
Omdat ik de beroerdste niet ben, stel ik voor
om 's zaterdags niet op het Noaberpad te gaan wandelen maar per fiets richting
de "Blauwe Stad" te gaan. Uiteraard wordt dit voorstel onder grote
dank aanvaard. Jammer van het boekje dat gelukkig naast de wandelroutes ook
leuke en nuttige informatie over de omgeving geeft.
Ook nuttige informatie heeft de herbergier als hij hoort van onze gewijzigde
plannen. Terwijl wij in de lounge de maaltijd afsluiten met een Bellingwolder
koffie (met likeurtje) komt hij met een stapel fietsroutes.
We laten de keuze
vallen op de Oldambt route. Deze ANWB fietstocht is 48 kilometer, komt door het
beoogde gebied, en we kunnen de route naar believen uitbreiden of inkorten.
Maar
dat zien we morgen wel. |
Na een blokje om door het stille Bellingwolde, toch nog even wandelen, zijn we
tegen tienen terug op de kamer. Bob slaapt vrij snel daarna. Ik lees nog wat en
ga uiteindelijk ook maar naar bed. Een eerste nacht in een vreemd bed kost mij
altijd veel moeite en beetje bij beetje dommel ik de nacht door.
"Wakker in een vreemde wereld". Deze tekst van
de Nederlandstalige popgroep de Dijk schiet door mijn hoofd als mijn wekker mij
vanuit de slapende naar de wakkere wereld duwt. Het is zeven uur en even verbaas
ik me over de onbekende omgeving waarin ik ontwaak. Rode muren en Japanse
tekens, draken en andere accessoires. Andere geluiden ook dan de gebruikelijke
achtergronden die ik thuis gewend ben te horen. Dan word ik echt wakker en als
ik Bob, mijn zwager, in het bed naast mij zie ontwaken, realiseer ik me waar ik
ben. Om precies te zijn in de Japanse kamer in Herberg Bellingwolde in
Bellingwolde in noordoost Groningen. En het ziet er buiten somber uit.
Na de gebruikelijke ochtendrituelen en een voortreffelijk ontbijt is het kwart
over negen als we onze fietsen klaarmaken. Het is na wat nachtelijke regen
droog, fris, en er staat een matig windje. Nadat het
probleem van een zachte achterband is opgelost, gaan we even voor half tien echt
op "fietspad". Om de Oldambt route op te
pikken fietsen we eerst naar Oudeschans. We verlustigen ons aan de soms bijna
paleisachtige boerderijen die in Bellingwolde langs de Hoofdweg staan. De
graanboeren hadden het hier zo slecht nog niet. Vroeger. Opvallend is dat de
arbeiders de boerenpaleizen in kleinere uitvoeringen nabouwden. Dit inclusief de
karakteristieke "trapsgewijze" uitbouwen naar de achterkant.
Minder leuk om te zien is een dode steenmarter die we langs het fietspad vinden.
Waarschijnlijk is het beestje, dat er nog gaaf uitziet, door een auto
aangereden. Jammer, want zo talrijk is de steenmarter niet. Verder zien we
vandaag naast eenden, ganzen en meeuwen o.a. een gele kwikstaart en wat
roofvogels waaronder enkele kiekendieven en valkjes. We
vervolgen onze weg richting Oudeschans. Dit vestingdorp werd in 1593 aangelegd
als verdedigingswerk aan de toenmalige kust. Helaas ging het dichtslibben van de
Dollard zo snel dat in 1628 al de aanleg van Nieuweschans nodig was. Oudeschans
speelde al tijdens de Tachtigjarige Oorlog een belangrijke rol. Nu ligt het er
vredig bij en wij vinden er het eerste 6-hoekige ANWB routebordje.
Vanuit Oudeschans fietsen we westwaarts in de richting van de A7. Waar we het
water van de Westerwoldse Aa ontmoeten, volgen we het fietspad dat langs het
water richting Winschoten voert. Er vliegt enige tijd een zilverreiger met ons
op. Een mooie vogel die zijn naam alle eer aandoet.
Bij de N367 verlaten we het water en fietsen we Winschoten
binnen. Dit stadje, in 1825 kreeg het stadsrechten van Koning Willem I, vindt
zijn oorsprong reeds in de Middeleeuwen. Gunstig gelegen aan het riviertje de
Rensel en aan de belangrijke handelsweg tussen Groningen en Münster was
Winschoten een belangrijke pleisterplaats. In de Tachtigjarige Oorlog groeide
ook het strategische belang van Winschoten. Tot de Tweede Wereldoorlog behoorde
een groot deel van de middenstanders tot de Joodse gemeenschap. Mede
hierdoor vervulde Winschoten een centrumfunctie in Oost-Groningen. Diverse
plaatsen en gebouwen herinneren nog aan deze tijd. Helaas overleefde slechts een
enkeling van de tijdens de Tweede Wereldoorlog weggevoerde 500 Joden de Duitse
vernietigingskampen. Met de komst van de Blauwe Stad hoopt Winschoten weer iets
van de oude centrumfunctie terug te krijgen.
Na Winschoten vinden we Heiligerlee op onze route.
Bij
het standbeeld van Graaf Adolf van Nassau staan we letterlijk en figuurlijk even
stil bij dit stukje vaderlandse geschiedenis want wie vroeger tijdens
geschiedenis goed heeft opgelet, kent Heiligerlee van de gelijknamige slag die
hier in 1568 plaatsvond. En wie niet goed heeft opgelet, weet het bij deze.
In Heiligerlee vind je o.a. het
Klokkengieterijmuseum Heiligerlee / Museum De Slag bij Heiligerlee. Als wij een
kijkje willen nemen in deze laatste blijkt dat gesloten te zijn dus rest ons
niet anders dan onze tocht te vervolgen.
Dat is echter
geen straf want het is heerlijk fietsweer. De lucht is gebroken en het zonnetje
komt er lekker door. Zo pedaleren we door het Groninger land. |
 |
Na een wat drukker gedeelte komen we bij het Midwolderbos. Via een zandpad
werken we ons door een verrassend stukje natuur. Met aan het eind een beloning
in de vorm van de Ennemaborg. Even verlaten we de route om deze borg te
bekijken. Al in 1391 wordt over Ennemaborg gesproken. Het huidige huis kreeg
zijn vorm eind 17e eeuw. Helaas kunnen we er niet eten. Want het is inmiddels
kwart over twaalf en tijd voor een hapje en drankje. Dat vinden we in Midwolda
waar we buiten op een terras genieten van koffie, espresso, melk, en broodjes.
We hebben zo'n 25 kilometer onder de wielen en als we zijn uitgerust gaan we
tegen enen verder. We fietsen nu langs de rand van de geplande Blauwe Stad. Raar
idee dat hier over enkele jaren de weiden en akkers grotendeels zijn veranderd
in water en bebouwing.
Via Oostwold en Finsterwolde komen we in Ganzedijk. Onderweg passeren we
regelmatig grote boerderijen van het Oldambstertype. En ook hier zie je de door
de arbeiders in het klein nagebouwde kopieën. Oorspronkelijk woonden de
arbeiders op de grote boerderijen maar door de komst van landbouwmachines en
door het overgaan op akkerbouw waren zij daar niet meer het hele jaar nodig. En
niet meer gewenst. Zij huisden samen in de dorpen en bouwden daar hun eigen
"paleisjes". In Ganzedijk staan we voor de
keuze de officiële route naar rechts te volgen richting Oudedijk of de route te
verlaten om noordwaarts te fietsen richting Hongerige Wolf en verder. We hebben
weinig tijd nodig om voor deze laatste optie te kiezen.
Zo rijden we door de grootse weidsheid van het Reiderland. Het valt ons op dat
waar je verwacht dat het land er vlak uit zal zien, er ook hier glooiingen in
het land zijn te ontdekken. Dit zijn door het landijs opgestuwde zandruggen. We
nemen een kijkje bij het gemaal Hongerige Wolf en we vragen ons af hoe de naam zou zijn
ontstaan. Ook de naam van de naastgelegen Egyptische Dijk roept vraagtekens op.
Later komen we tot de volgende oplossingen. Bob: "de
Hongerige Wolf is mogelijk ontleend aan de "waterwolf" maar
waarschijnlijker aan een herberg met die naam (kwam op meer plaatsen in
Nederland voor)" en "De Egyptische Dijk heeft heel lang de buitendijk
gevormd. Hongerige Wolf had dus een sluis die direct op de toenmalige Dollard
uitwaterde". Peter: Van nota bene Bob himself heb ik
het door Frank Westerman geschreven boek "De graanrepubliek" te leen
en laat daar nu de volgende passage in staan: "… met 77 kilometer aan
nieuwe sloten die uitkwamen op een elektrisch uitwateringsgemaal bij Hongerige
Wolf – een driehoekje woeste grond dat was vernoemd naar de polderwolven die er
in de Middeleeuwen ronddoolden". Dit boek is trouwens een aanrader om voor,
tijdens, of na een bezoek aan dit gebied te lezen. Over de Egyptische Dijk gaat
het gerucht dat er tijdens de aanleg van de dijk een Egyptische munt zou zijn
gevonden. Vandaar misschien?
 |
Nadat onze "honger" is gestild, staan we voor de volgende keuze. De
kortere weg naar rechts richting Kostverloren of de langere route verder
noordwaarts tot aan de Dollard. Het is net twee uur geweest dus we hebben tijd
genoeg. En ondanks een donkerder en dreigender wordende lucht kiezen we voor de
tocht naar het "verre" noorden. Na de Egyptische Dijk zien we zeker
nog één dijk waarbij we sterk het vermoeden hebben dat dit ooit ook een
buitendijk is geweest. Na het passeren van boerderij Dollart Sûd zijn we even
later bij de huidige buitendijk. We laten de fietsen
beneden en klimmen de dijk op. Hier ontvouwt zich een weidsheid die wij in ons
volle westen nauwelijks kennen. Over de grotendeels droge kwelders van de
Dollard ligt ver weg aan de horizon het Duitse Emden. |
Het is opvallend, en dat
geldt voor het hele grensgebied, dat er aan de Duitse kant van de grens aardig
wat windmolens staan. Doen wij Nederlanders daar nu zo moeilijk over of ligt het
genuanceerder?
Via de Reidewolder Polderdijk waarbij we wisselend boven- en onderlangs fietsen,
gaan we oostwaarts richting Nieuwe Statenzijl. Verwacht daar geen stad of leuk
dorpje want Nieuwe Statenzijl bestaat "slechts" uit een
sluizencomplex. Maar, en dat maakt een hoop goed, we staan hier wel in het meest
noordoostelijke stukje Nederland. Rechts en boven ligt Duitsland. De sluizen
vormen de verbinding tussen de Westerwoldse Aa en de Dollard. De Westerwoldse Aa
loopt vanaf hier naar Winschoten en heeft ten zuidwesten van Nieuweschans een
aftakking naar het Verlengde B.L. Tijdenskanaal.
We
raken in gesprek met een mijnheer die vertelt dat hij met de auto uit Uithuizen
komt om hier even lekker uit te waaien. |
 |
Helaas blijft het niet bij lekker
uitwaaien want er begint nu ook natte regen te vallen. En omdat wij nog een
aardig stukje tegenwind voor de boeg hebben, gaan wij rond de klok van drieën
op weg richting Nieuweschans. Of het door de wind en regen komt of door een langzaam opkomende vermoeidheid
weten we nog steeds niet maar dat we ergens verkeerd fietsen weten we wel. In
plaats van via Drieborg naar Nieuweschans te rijden, staan we op een gegeven
moment bij boerderij "Crueningenhof" op een punt waar onze weg niet
naar rechts gaat maar naar links, dus weg van Nieuweschans. Gelukkig brengt de
kaart van Bob uitsluitsel (topografische kaart van Nederland, 1:25.000, nr. 8C
Nieuweschans). Als het goed is hoeven we maar een klein stukje naar links
waarna we via een voetpad (waar we ook hopen te kunnen fietsen) langs de oever
van de Westerwoldse Aa de juiste richting weer moeten vinden. En gelukkig klopt
dit, inclusief het fietsen op het voetpad.
Even voor vier uur bereiken we Nieuweschans. Deze plaats is rond 1628 aangelegd.
Wie hierboven heeft opgelet weet waarom. Bij mij was Nieuweschans vooral bekend
van het door Ria Valk gezongen liedje "Jans Pommerans uit Nieuweschans"
maar sinds 1985 is Nieuweschans bekender als het eerste kuuroord van Nederland.
Dit is ontstaan doordat in de bodem onder de oude vesting op 600 meter diepte
zout bronwater werd gevonden. Het water is niet alleen zout maar zit ook nog vol
mineralen. Wij hebben meer behoefte aan iets warms.
Dat vinden we in de Oude Remise waar we ons de thee met overheerlijk vers
appelgebak goed laten smaken. Deze monumentale locomotievenremise is in 1877
gebouwd en deed dienst tot 1935. De danig vervallen remise is in 2003 volledig
gerestaureerd. Nu zitten er een bronsgietcentrum, een opleidingsruimte tot
bronsgieter, het internationaal documentatiecentrum voor bronsgieters en een
tentoonstellingsruimte. En, niet onbelangrijk, de horecavoorziening waar wij van
een welverdiende rust genieten.
Na een genoeglijk half uurtje verlaten we de Oude Remise. Het is gelukkig droog
geworden en we passeren een markering van het Noaberpad. Wij fietsen en doen dat
nu weer volgens de Oldambtroute. Die volgt de grens met Duitsland via de Hamdijk
tot nabij de ophaalbrug bij Booneschans. Daar verlaten we voorgoed de route en
langs het B.L. Tijdenskanaal zakken we af richting Bellingwolde waar we om 17:25
uur terug zijn bij het pension. We zijn dan precies acht uur op pad geweest
waarbij we 63 kilometer hebben gefietst. En daar hebben we netto 4 uur en 23
minuten over gedaan.
Het diner staat om half zeven klaar en tijdens weer een voortreffelijke maaltijd
nemen we de dag nog eens door. Hoewel bedoeld als wandelweekendje hebben we geen
spijt dat we onze wandelschoenen dit keer hebben verruild voor onze fietsen. We
zijn van mening dat we een prima dag hebben gehad waarbij volop cultuur en
landschappelijk schoon zijn gepasseerd. Noordoost Groningen is ook niet zo leeg
en vlak als wij westerlingen denken. Wel weids en stil. De mensen die wij hebben
gesproken zijn vriendelijk en belangstellend. Kortom, niets te klagen.
Onder het genot van wederom een Bellingwolder koffie schrijven we de
gebruikelijke ansichtkaarten. Ook gebruikelijk is het half uur durende ommetje
door een stil en donker Bellingwolde. Bob zoekt daarna zijn bed op en ik niet.
Ik maak eerst nog wat foto's van ons pension "bij nacht". Terwijl ik
geniet van een lekker biertje bekijk ik de gemaakte digitale foto's en ik ruim
er direct de nodige op. Verder lees c.q. droom ik wat bij het boekje "Het
Utrecht van C.C.S. Crone". Van hem is de tekst "En hoe verder hij
ging, des te langer was zijn terugweg". Wij hebben deze toepasselijke
spreuk vandaag meerdere malen hardop uitgesproken. Treinreizigers die Utrecht
Centraal van de noordkant binnenkomen, kunnen de tekst vlak voor het station aan
de rechterkant op een muur zien staan. Tegen half twaalf vind ik het wel
welletjes en even later kruip ook ik mijn bed in.
Na een voor mij slechte nacht waarin mijn buik het weer
eens nodig vond te laten merken geen ei in mijn eten te accepteren, zitten we om
negen uur aan het ontbijt. Ik houd het eenvoudig en Bob laat het zich uitstekend
smaken. Niets dan lof over het pension, en dat in de ruimste zin des woords.
Omdat het nog vroeg is, omdat het goed weer is, omdat Bob
goed heeft geslapen, omdat de omgeving zo uitnodigend is, omdat … Afijn, even
later zitten we andermaal op de fiets.
Nadat we onze tassen hebben gepakt en de
kamer enigszins opgeruimd, hebben we genoeg tijd om nog een rondje te fietsen.
Een blik op de kaart en daar gaan we, op naar het enige kasteel van Groningen,
kasteel Wedde.
We passeren het Veendiep en langzaam verandert het landschap. Van klei gaat het
richting zand en dat is onder andere te merken aan de vegetatie. Langs de N973
en via de plaatsjes Vriescheloo en Wedderheide komen we in Wedde. |
 |
Even zoeken,
even vragen en dan ligt daar links van de Hoofdweg Huis te Wedde zoals het
kasteel wordt genoemd. In de volksmond spreekt men ook wel over de Burcht.
Na wat bij het kasteel te hebben rondgekeken, je zal maar in
zo'n pand mogen werken, fietsen we via de Hoornderweg, Wedderveen, en Zandstroom
richting Blijham. Hier passeren we de Hervormde Kerk die stamt uit 1872. Enkele
van de graven die rond de kerk staan dateren uit de 18e eeuw. Tevens kun je hier
oorlogsgraven uit 1940-1945 vinden. We gaan even van de fiets
voor een korte bezichtiging en dan pedaleren we over het fietspad langs de N969
terug richting Bellingwolde.
Ruim twee uur later, en 24 kilometer verder, fietsen we voor de laatste keer
Bellingwolde binnen. De fietsen gaan direkt de auto in en wij halen de laatste
spullen van onze kamer. We rekenen af bij Arie en na een hartelijk afscheid
stappen we om half één in de auto. Op naar huis. Voor
de volledigheid moet ik nog melden dat Bob de gehele terugweg rijdt en dat we er
een toeristische route van maken. Via o.a. Veendam, Assen, Ruinen, Meppel, een
koffiestop in Vollenhoven, en door de polders arriveren we tegen vier uur in
Maarssenbroek.
Niet gewandeld maar wel een leuke ervaring rijker. En toch, hoewel ik me prima
heb vermaakt en ook het pension goed was, zal ik niet gauw naar dit deel van
Nederland terugkeren. Of het feit dat ik aansluitend een flinke griep moest
overwinnen hierop van invloed is, weet ik niet zeker.
